Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home2/maktabva/domains/jafarfazel.ir/public_html/engine/classes/templates.class.php on line 62 Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home2/maktabva/domains/jafarfazel.ir/public_html/engine/classes/templates.class.php on line 66 Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home2/maktabva/domains/jafarfazel.ir/public_html/engine/modules/show.short.php on line 158 Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home2/maktabva/domains/jafarfazel.ir/public_html/engine/classes/templates.class.php on line 71 Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home2/maktabva/domains/jafarfazel.ir/public_html/index.php on line 105 Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home2/maktabva/domains/jafarfazel.ir/public_html/engine/classes/templates.class.php on line 262 خشم و حسادت » سایت اطلاع رسانی استاد جعفر فاضل


حدیث روز: امام على(سلام الله علیه): مَنِ استَرشَدَ العِلمَ أرشَدَهُ. آنكه از دانش، راهنمايى خواست، او را ره نمود.       
prev next
Home Contact us Add to Favorites
  • Vote

    
    نظرشما در مورد سیستم؟
    عالی
    خوب
    متوسط
    بد
     
    */

    آمار سایت

    
    آمار مطالب يک ساعت پيش: 0
    امروز: 0
    اين ماه: 0
    کل: 234
    کل نظرات: 16708
    آمار کاربران يک ساعت پيش: 79
    امروز: 853
    اين ماه: 17677
    کل: 198992
    بن شدگان: 0
    جديدترين عضو: nybwwffzjlh
    /*

    ورود اعضا







  • 
    تاریخ: 23 خرداد 1395
       

    خشم و حسادت

    بسم الله الرحمن الرحیم
    ...............................................................................................................................................................................................
    معنا و مفهوم خشم
    می دانیم انسان مجموعه ای از قوای مختلف است که در حالات مختلف یکی بر دیگری غلبه می کند و در هنگام خشم، این قوه غضبیه است که شعله ور می شود. بر اساس فرمایش پیامبر گرامی اسلام خشم از شیطان است و شیطان از آتش آفریده شده است1 . بنا بر این خشم یک آتش درونی است که تقریبا همه افراد آن تجربه کرده و می شناسند.
    خشم براساس تعریف دکتر چارلز اسپیلبرگر روانشناسی که متخصص مطالعه خشم است، یک حالت عاطفی است که از نظر شدت از تحریک ملایم تا عصبانیت شدید تغییر می¬کند. مانند سایر عواطف همراه با تغییرات فیزیولوژیکی و زیست شناختی است. وقتی عصبانی می شوید ضربان قلب و فشار خون شما بالا می رود و نیز سطوح هورمون های مربوط به انرژی مانند آدرنالین و نورآدرنالین افزایش می یابد.
    قابل ذکر است تعریف پیامبر اکرم از خشم بسیار دقیق است زیرا در عین بیان ماهیت آن، به درمان آن اشاره دارند؛ زیرا آتش با آب خاموش می شود به همین خاطر که فرمودند که وقتی خشمگین شدید وضوء بگیرید و یا به روی خاک بنشیند که این کار باعث می¬شود الکتریسته ساکن بدن که بطور عجیبی بخاطر خشم زیاد شده است به زمین منتقل شود، لذا بسیار آرامش بخش است.
    گرچه کلمه خشم معمولا بار منفی داشته و احساس خوبی به انسان دست نمی دهد ولی واقعیت این است که خشم در انسان لازم و در جایگاه خود مفید نیز هست. خشم یکی از عناصر مهم در حفظ و حراست از جان و مال و ناموس است، چنین عنصری حتی در حیوانات وجود دارد که باعث حفظ و حراست از خود و فرزندانشان می شود. کسانی که اصلا خشم ندارند و بر هیچ چیزی ناراحت نمی شوند افراد بسیار بی مبنا و بدون ایده اند؛ چنین افرادی معمولا در ناراحت کردن دیگر نیز دست طولایی دارند؛ چون هیچ چیز برایشان مهم نیست.
    گفتیم خشم یک عنصر لازم است ولی مسئله خوب و یا بد بودن خشم، مشروط به صحیح یا غلط بودن عوامل آن است و آن عوامل تنها بر اساس درست و یا غلط بودن افکار و عقاید قابل تحلیل است. بنا بر این بدون در نظر گرفتن فکر و ایده،باز شناختن خشم خوب از بد امکان پذیر نیست.
    عوامل و ریشه های خشم
    عامل های خشم می تواند هم رخدادهای بیرونی و هم درونی باشد؛ شما می توانید از دست شخص بخصوصی عصبانی باشید(یک همکار یا رئیس) یا یک رویداد (یک گره ترافیکی، یک پرواز لغو شده) یا خشم شما می تواند به دلیل نگرانی و تشویش در باره مسایل شخصی تان باشد. خاطره رخدادهای دردناک و خشم آور نیز می تواند احساس های عصبانیت را برانگیزد.
    اما ریشه های خشم همواره درونی هستند و بر اساس همان ریشه های درونی است که خشم به خوب و بد تفسیر می شود. ریشه های خشم می تواند جسمی و یا روحی باشد. یعنی می تواند ژنیتکی باشد و می تواند مربوط به صفات درونی و یا افکار و ایده باشد. ریشه خشم گاه تکبر و گاه حسادت و صفات پست دیگر است و گاه برخواسته از جهالت و نادانی است و گاه بر خواسته از طرز فکر و ایده است. بنابر این عوامل خشم تنها بستر خشم را فراهم می سازند ولی خود خشم از نحوه تلقی ما شکل می گیرد که آن جریان را نقص یا توهین بدانیم یا خیر. شکست بدانیم یا پیروزی. توجیه صحیحی برایش داشته باشیم یا خیر .
    روش مهار خشم
    در روان شناسی توصیه های متعددی برای کنترل خشم شده است که بیشتر جنبه فیزیولوژی دارد مانند نفس عمیق کشیدن، شوخی طبعی، ترک محل، مشغول کاری شدن، پیاده روی و حتی برخی از روانکاوان مدعی اند که بوسیله خواب مصنوعی (هیپنوتیز) می توانند پرخاشگری و رفتاری بد ناشی از خشم را سامان بخشند. همچنین توصیه شده است که چیزهای که بستر خشم اند مانند گرسنگی تشنگی خستگی و خواب آلودگی باید بر طرف شود.
    بر اساس اصل تعامل روح و بدن، خشم هم جنبه جسمانی و هم جنبه روحی دارد و در روایات معصومین به هر دو جهت توجه داده شده است. مانند این که وضوء بگیرید و روی زمین بنشنید و به هیچ وجه در حال خشم کاری انجام ندهید یعنی نه قضاوت کنید نه محاکمه، نه سخن بگوید و نه هیچ کار دیگر؛ چرا که رفتاری های ناشی خشم جز پشیمانی محصولی ندارد. فاصله از افراد بد اخلاق و اعتقاد به قضا و قدر الاهی و ترس از خشم الاهی بسیار در مهار خشم مهم است.

    چند توصیه برای مهار خشم:
    الف) ازدیاد محبت.
    مهم ترین عامل کنترل خشم، محبت است. خشم شما نسبت به کسانی که آنها را دوست می دارید کم است. بنا براین افراد با محبت، کم تر خشمگین می شوند. اگر سعی کنید دیگران را دوست بدارید، اطرافیان خود را دوست بدارید، مراجعین خود را دوست بدارید، در این صورت رفتار آنان را شما عصبانی نمی کند.
    یکی از زیبای های دین مبین اسلام، تشویق و ترغیب به دوست داشتن دوستان خدا است. امام رضا علیه السلام فرمودند: به دیدن یکدیگر روید تا یکدیگر را دوست داشته باشید و دست یکدیگر را بفشارید و به هم خشم نگیرید .2 همین دوستی و دوست داشتن ها است که دوا و درمانی بسیاری از معضلات اجتماعی و اخلاقی است و دستورات عمیق اسلام به دوستی در واقع از افسردگی، درگیری، پرخاشگری، بی انصافی، بی عدالتی و خشم های بی مورد جلوگیری می کند.

    ب) درک متقابل
    در بسیاری از موارد خشم ما برخواسته از عدم درک رفتار طرف مقابل است بنابر این توجه به علل رفتار دیگران همراه با انصاف، باعث کنترل خشم می گردد. بسیاری از درگیری های بین زن و شوهر، بین والدین و فرزندان و بین همسایگان، ناشی از همین عدم درک طرف مقابل است، به عبارتی؛ در واقع بسیاری از خشم ها ناشی از سوء تفاهم است و ریشه درستی ندارد.
    ج) توجه به آسیب های خشم.
    خشم کنترل نشده همواره خطر آفرین و منشاء بسیاری از حوادث ناگوار بوده است. همین خشم است که گاه به قتل و تجاوز و گاه به عدم رعایت حقوق دیگران و ... می انجامد. حضرت امیر خشم بی مورد را نوعی جنون دانسته و به آن هشدار داده اند.:
    الحدة ضرب من الجنون لان صاحبها يندم، فان لم يندم فجنونه مستحكم.
    تندخويى نوعى ديوانگى است، زيرا كه تندخو پشيمان مى شود، و اگر پشيمان نشد، ديوانگى او پايدار است.
    خشم بدی ها را آشکار می کند و حیثیت آبروی انسان را می برد. حضرت امیر فرمودند: خشم هم نشين بسيار بدى است، عيب ها را آشكار، بدى ها را نزديك و خوبى ها را دور مى كند. ،3 خشم ناتوانی در تصمیم را در پی دارد. حضرت امیر فرمودند: تواناترين مردم در تشخيص درست كسى است كه خشمگين نشود. . 4
    ضررهای فراوانی بر غضب می توان بر شمرد كه مهمترين آن تسلط شيطان بر انسان است. اساساً فرد خشمگيني كه قادر به كنترل خشم خود نيست و نمی¬تواند تصميمات مثبت بگيرد و وجودش را آتش كينه و انتقام پر كرده است، در آن لحظه وجودش بستری مناسب برای بهره برداری شيطان است و شيطان میتواند به راحتی او را گمراه كند و از همين راه به اهداف شوم خود دست يابد.امام باقر(ع) دراين زمينه می فرمايد: «غضب، آتش پاره ای است از شيطان كه در باطن فرزند آدم است و چون كسی از شما عصبانی شد، چشم های او سرخ می شود و باد به رگ های او می افتد و شيطان در وجودش داخل می شود.» البته اگر انسان تحت تأثير شيطان قرار گيرد، ممكن است هرگونه گناه و كار ناشايستی مرتكب شود.
    2 – خشم باعث دوری از فضائل اخلاقی است.
    انسان درحال عصبانيت از ادب و حيا و عفت فاصله می گيرد. احترام بزرگان و اطرافيان را نمی تواند نگهدارد. پرده حيا و عفت را می¬درد و در نتيجه سخنانی بر زبانش جاری می شود كه در حالت عادی از گفتن وحتی شنيدن آن خجالت می¬كشد. دست به كارهايی می¬زند كه هرگز با اخلاق و انسانيت هم خوانی ندارد. بنا بر این با خشم دیگر جای برای ادب باقی نمی ماند و انسان عصبی نمی تواند شخص مودبی باشد. حضرت امیر در این مورد فرمودند: با خشم، تربيت {ممكن} نيست .5
    3 – خشم باعث خواری و رسوايی در دنیا و‌آخرت است.
    از ديگر مفاسد خشم های بی جا، خواری و ذلت و رسوايی فرد عصبانی است. او معمولا وقتی كه حالت خشم برايش عارض می شود، درميان جمع، فردی غيرعادی، ناتوان و سبك قلمداد می شود كه قادر به كنترل وجودش نيست و نمی تواند امور زندگی اش را مديريت كند و تمام كسانی كه او را در آن حال می بينند، به ديده حقارت و يا ترحم به او می نگرند.
    4 – خشم باعث سلب اعتماد ديگران می شود.
    افراد جامعه به ويژه عقلای قوم و نخبگان، به افراد عصبانی كمتر اعتماد می كنند؛ چرا كه احساس می كنند او به اندك بهانه ای خشمگين می شود و تصميماتی می گيرد كه مبنای عقلانی و منطقی ندارد؛ گرچه بعدا اظهار ندامت كرده ، عذرخواهی هم می كند.
    ح) توجه به فواید مهار خشم.
    تجربه نشان داده است که مهار خشم گرچه دشوار است ولی بسیار مفید است، و نشان از تعادل روحی و بزرگ منشی شخص دارد پيامبر فرمودند: بدانيد كه بهترين انسان ها كسانى هستند كه دير به خشم آيند و زود راضى شوند .6
    کسی که می خواهد در محیط خانه یا اداره یا هر جا دیگر موقعیت اجتماعی خود را حفظ کند و هموار مورد احترام باشد و سرور باشد باید خشم خود را مهار کند.امام صادق علیه السلام فرمودند: سه چیز است که در هـر که بـاشـد آقـا و سـرور است: خشـم فـرو خـوردن ،گذشت از بدکـردار، کمک و صله رحـم بـا جـان و مـال .7
    آیات و روایات فراوانی در باره کنترل خشم وجود دارد که در آن فواید مهار خشم شمرده شده است که مهم ترین آنها نجات از خشم و عذاب خداوند است. پیامبر گرامی فرمودند: هر كه غضب خود را از مردم باز دارد، خدا در روز قيامت عذاب خود را از او باز مى¬دارد. همچنين از امام صادق عليه السلام روايت شده كه فرمودند از جمله چيزيهايى كه خدا به موسى عليه السلام فرمود، اين بود كه غضب خود را از كسانى كه من تو را صاحب اختيار آنها كرده¬ام، نگاه دار تا من نيز غضب خود را از تو نگاه دارم. اميرالمؤمنين عليه السلام طى نامه اى به حارث همدانى مى فرماید. خشم خود را فرو نشان، و به هنگام قدرت ببخش، و به هنگام خشم فروتن باش، و در حكومت مدارا كن تا آينده خوبى داشته باشى، نعمتهايى كه خدا به تو بخشيده، نيكو دار و نعمتهايى كه در اختيار دارى تباه مكن، و چنان باش كه خدا آثار نعمتهاى خود را در تو آشكار ببيند. امام صادق علیه السلام نیز فرمودند: هيچ بنده اى خشم خود را فرو نخورد، مگر اين كه خداوند عزّوجلّ بر عزّت او در دنيا و آخرت افزود .8
    خداوند سبحان در آيات بسيارى دعوت به نرمخويى و خوشرفتارى كرده و از خشم و غضب برحذر مى دارد چنانكه به رسول خدا صلى الله عليه و آله وحى شد:
    فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفظوا من حولك فاعف عنهم و استغفرلهم و شاورهم فى الامر.
    اى پيامبر به بركت رحمت الهى در برابر مردم نرم و مهربان شدى و اگر خشن و سنگدل بودى، مردم از اطراف تو پراكنده مى شدند. پس آنها را ببخش و براى آنها آمرزش مطلب و در كارها با آنها مشورت كن
    لذا می توان یکی از فواید مهار خشم را داشتن دوستان بسیار دانست . از دیگر فواید مهار خشم پوشش کاستی های است.امام صادق علیه السلام فرمودند: کسی که جلوی خشمش را بگیرد خداوند نقصها و کاستی¬های او را می¬پوشاند .9
    در مجموع نجات از آتش دوزخ ، آرامش روز قیامت، روشنی چشم اهل بیت، امنیت از خشم خدا،‌ داخل شدن در ردیف مومنان و ... از فواید مهار خشم است که هیچ عاقلی نمی¬تواند از آنها صرف نظر کند.
    خ) تمرین حلم و بردباری
    درمان خشم، بردباری است. حضرت امیر فرمودند؛ بردبارى آتش خشم را فرو مى¬نشاند و تندى آن را شعله ورتر مى¬كند. 10و نیز فرمود-ند: بهترين مردم كسى است كه اگر او را به خشم آورند، بردبارى نمايد و چنانچه به او ظلم شود، ببخشايد و چون به او بدى شود، خوبى كند . 11
    حال اگر کسی بردبار نیست باید خود را قانع کند که هنگام خشم بردباری پیشه کند و شبیه بردباران رفتار کند. هر انسانی بطور طبیعی برای خود اسوه و سرمشقی را در نظر می گیرد و سعی می کند خود را شبیه او سازد بنابر این نباید از مسئله شبیه سازی ها اجتناب کرد بلکه باید آن شکل دارد و در مسیر صحیحی اش قرار داد. بهترین الگو و سرمشق به صریح قرآن کریم پیامبر گرامی اسلام است، که شباهت به ایشان باعث رشد و کمال است. پیامبر بسیار بردبار بودند به حدی که خداوند در وصف آن وجود نازنین است (انک لعلی خلق عظیم – شما دارای اخلاق بزرگی هستید-.) مطالعه زندگی رسول اکرم و اهل بیت عصمت و طهارت بهترین مشوق برای تصمیم به بردباری است، که به دو داستان واقع شده اشاره می کنیم:
    داستان اول:
    چشمان مبارک حضرت محمد(ص) به آن مرد یهودی افتاد. این بار هم در سلام کردن سبقت گرفت و با رویی خوش با او برخورد نمود، آن شخص به سلامش پاسخ داد و گفت: پولی را که به من بدهکاری که فراموش نکرده ای؟ فرمود: نه، گفت: بدهی مرا به من بازگردان فرمود: حالا پولی ندارم تا به تو بپردازم ولی …. یهودی گفت: من امروز تو را رها نمی کنم و تا به مالم نرسم نمی گذارم از اینجا عبور کنی. با همان لبخند زیبایش فرمود: من هم همین جا می مانم تا زمانی که تو اجازه دهی.
    برخی از رهگذران بی اطلاع از ماجرا با سلامی از آنجا رد می شدند ولی وقتی عده ای از اصحاب باخبر شدند، خواستند طلبکار را تنبیه کنند که چنین جسارتی به پیامبر مسلمین نموده ولی رسول خدا مانع از کارشان شده و آنها را از آنجا دور فرمود.آفتاب داغ مدینه بر سر و روی رسول الله می تابید و عرق از صورتش می چکید، با این همه ایشان هیچ عکس العمل و حرف تندی از خودشان ندادند با این وجود مرد یهودی آن حضرت را در همان وضعیت نگاه داشته بود.قریب به یک شبانه روز پیامبر(ص) را رها نکرد و با وجود تهدید وی توسط برخی اصحاب، پیامبر اکرم(ص) همچنان در کنار وی ماند و اصحاب را از آن کار منع می فرمود.
    وقتی او این وضع را دید خود را به روی دست و پای پیامبر اکرم انداخت و عرض کرد: من شما را برای پول نگه نداشتم، بلکه در کتاب مقدس یهودیان، تورات، خوانده بودم که از ویژگیهای آخرین پیامبر خدا صبر و بردباری است و من تصمیم گرفتم شما را امتحان کنم . حالا شهادت می دهم که شما همان پیغمبر موعود هستید و من با میل قلبی و با اطمینان به شما ایمان می آورم، شهادت می دهم که خدایی جز الله نیست و شهادت می دهم محمد فرستاده ی اوست و اموالش را در اختیار رسول خدا گذاشت .12
    داستان دوم:
    روزی مردی در برابر امام سجّاد علیه السلام ایستاد و حرف تندی گفت؛ اما حضرت جوابش را نداد تا آن مرد رفت. امام علیه السلام به افرادی که آنجا نشسته بودند فرمودند: «دوست دارم که همراه من بیابید و جواب من را بشنوید.» امام و همراهانش به راه افتادند و امام این آیه را می خواند: «کسانی که خشم خودشان را فرو ببرند واز مردم گذشت کنند، خدا آنان را دوست دارد.» وقتی به خانه او رسیدند، امام فرمود به او بگویید که علی بن الحسین علیه السلام آمده. آن مرد منتظر دعوا بود. فکر می کرد امام برای تلافی آمده؛ ولی وقتی در برابر امام قرار گرفت، امام فرمود: «ای مرد! آنچه که چندی پیش به من گفتی اگر در من هست، خدا مرا بیامرزد؛ ولی اگر چیزی که گفتی در من نیست، خدا تو را بیامرزد.» وقتی آن مرد این حرکت امام را دید از حرف هایی که به آن امام عزیز گفته بود شرمنده شد و گفت: «چیزی که در تو نبود به تو گفتم و من به آن حرف ها سزاوارترم.
    د) موعظه
    یکی از گزینه های تاثیر گذار در جهت مهار خشم موعظه است. حضرت امیر فرمودند برای داشتن ادب کافی است که انسان خود را موعظه و نصیحت کند. کافی است وقتی که خشم گین شدیم با صدای بلند طور ی که خود بشنویم خود را موعظه کنیم که خشم فایده ای ندارد و باید خود را کنترل کنی و از این قبیل جملات.
    ر) صفات مومنان و مسیر تذکیه
    قرآن كريم، مومنان را در آيات متعدد به خاطر كنترل خشمشان ستوده است. در سوره شوری در مورد يكی از ويژگی های بارز مومنين می خوانیم: «و اذا غضبوا هم يغفرون ؛ 13مومنين زمانی كه خشمگين می شوند (با فرو خوردن خشم خود) عفو می كنند.»
    هر انسانی طبيعتا در مقابل پيشامدهای ناگوار و ناهنجاری ها ناراحت و عصبانی می شود و آيه فوق می گويد كه اهل ايمان در چنين مواقعی نه تنها خود را به گناه آلوده نمی كنند، بلكه با كنترل خشم خود از صفت عفو و بخشش بهره می گيرند. قرآن كريم هرگز اصل خشم را تخطئه نکرده بلکه خشم های مقدس را ستوده است. اساساً خشم مقدس يكی از صفات الهی است كه نام های قهار و جبار حضرتش به آن اشاره دارد. خشمگين شدن اگر متعادل و در راه حق باشد، نه تنها ناپسند نيست، بلكه پسنديده و مورد رضای حق هم خواهد بود. در سيره رسول خدا (صلی الله عليه و آله) به نقل از امير مومنان (عليه السلام) آمده است كه آن حضرت برای امور دنيا هرگز عصبانی نمی شد؛ اما هرگاه برای حق غضبناك می شد، احدی را نمی شناخت و خشم پيامبر آرام نمی شد تا اينكه حق را ياری كند.
    در اين خصوص روايتی زيبا از سيره رسول گرامی اسلام (ص) نقل شده است كه حمزه بن عبدالمطلب،
    الف(((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((عموی بزرگوار و برادر رضاعی حضرت رسول بود؛ زيرا حمزه از ثويبه اسلميه- دايه پيامبر قبل از حليمه سعديه- شير خورده بود. حمزه از رسول خدا چهار سال بزرگتر بود.))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))))
    در جنگ احد 60 سال داشت كه به دست وحشی- غلام جبير بن مطعم- به شهادت رسيد. وحشی به تحريك و تطميع هند- دختر عتبه بن ربيعه و مادر معاويه بن ابی سفيان- حضرت حمزه سيدالشهداء را مورد حمله غافلگيرانه قرار داد و به شهادت رساند. هند كه از آن بزرگوار به شدت ناراحت بود و از حضرت حمزه به علت كشته های جنگ بدر كينه شديدی داشت، بعد از شهادت حمزه اعضای بدن آن حضرت را مثله كرد و حتی جگرش را بيرون آورده، از عمق كينه آن را در دهانش مكيد. رسول خدا (ص) وقتی به بالين پيكر قطعه قطعه عمويش آمد آن چنان ناراحت و خشمگين شد كه سخن از انتقام گفت. در آن هنگام، جبرئيل عليه السلام نازل شد و برای دلداری پيامبر (ص) اين آيه شريفه را نازل كرد:
    و ان عاقبتم فعاقبوا بمثل ما عوقبتم به و لئن صبرتم لهو خير للصابرين 14
    هرگاه خواستيد كسی را مجازات و عقوبت كنيد، تنها به مقداری كه به شما تعدی شده كيفر دهيد و اگر صبر كنيد، اين كار برای صبركنندگان بهتر است.
    پيامبر نيز خشم خود را كنترل كرد و فرمود: پس من صبر می كنم.
    راه و روش کنترل خشم دیگران
    از آنچه که در باره مهار خشم در خود بیان داشتیم راه مهار خشم دیگران نیز مشخص می شود. در ابتدا باید از کارهایی که باعث خشم دیگران می شود پرهیز کنیم و چنانچه کسی از ما خشمگین شد با نرمی و برخورد گرم و در صورتی که خطا از ماست با عذر خواهی صمیمانه و دادن حق به او ، باعث آرامش او شویم و در موقع مناسبت و در حال آرامش او را نصیحت و موعظه کنید. البته شوخ طبعی در مواردی، بسیار مفید است و باعث عوض شدن حال و هوای طرف مقابل می شود. البته گاه لازم است برای مهار خشم دیگران، او را تنها بگذاریم تا آرام شود.
    راه و روش کنترل خشم کودکان
    برخی از کودکان بطور طبعی خشمگین و عصبانی اند و برخی آرام و ساکت اند. کنترل و مهار خشم کودک، راه و روش خاص خود را طلب می کند. برای کودکان عصبانی مسئله تغذیه بسیار مهم است معمولا این کودکان از فقر آهن رنج می برند و باید‌ آهن بدن آنان تأمین شود و برای آرامش آنان لازم است در زیر سن هفت سالگی آزاد باشند تا دریای مواج درونشان آرام گیرد. بازی و ورزش نقش مهمی در تمرکز و مهار خشم آنان دارد بخصوص بازی های تنفسی. در آغوش کشیدن کودکان به هنگام خشم، به آنان آرامش و اطمینان می دهد و باعث فرو کش شدن ترس و خشم می شود. نوازش مادر در این نوع کودکان بسیار مهم است و اما تلافی و مقابله به مثل آنان را بدتر می کند. باید از چیزهایی که به خشم کودکان دامن می زند پرهیز کرد؛ مثل گرسنگی و خستگی، محیط شلوغ، تنهایی و بی توجهی.

    معنا و مفهوم حسادت
    حسادت یک حالت روانی است که شخص از رفاه و خوشبختی دیگران احساس ناخشنودی می کند. در روایات نیز به این معنی اشاره شده است. امیر مومنان علی علیه السلام به بهترین وجه، حسود را چنین معرفی نمودند:
    الْحَاسِدُ یَرَی أَنَّ زَوَالَ النِّعْمَةِ عَمَّنْ یَحْسُدُهُ نِعْمَةً عَلَیْه
    حسود زوال نعمت را از دیگران آرزو می کند و فکر می کند زوال نعمت از دیگران و کسی که به او حسادت ورزیده، نعمتی برای اوست، در حالی که چنین نیست.
    حضرت امیر فرمودند: حسادت عيبى رسوا و بخلى سهمگين است و حسود تا به آرزوى خود درباره محسودش نرسد آرام نمى¬گيرد . 15راغب اصفهانی در تعریف حسد، چنین می نویسد: اَلْحَسَدُ تَمَنّی زَوَالِ نِعْمَةٍ مِنْ مُسْتَحَقٍّ لَهَا وَ رُبَّمَا کَانَ مَعَ ذَلِکَ سَعْیٌ فِی اِزَالَتِهَا؛ حسد، آرزوی زوال نعمت از مستحق آن است و گاه همراه این آرزو تلاشی [هم] در زوال نعمت انجام می گیرد.
    ‏حسادت واكنشى هيجانى است كه از قريب دو سالگى آغاز مى‏شود و با رشد كودك، ممكن است تا بزرگ‏سالى ادامه يابد. حسادت‏ در كودك، پاسخى طبيعى‏است. كودكان در ابتدا، از احساسات درونى خويش (حسادت) و علل پيدايش و پيامدهاى آن در رفتار خود، آگاهى زيادى ندارند و نمى‏دانند كه چرا رفتارهاى آنان تغيير كرده است ولى با رشد عقلى و در بزرگ‏سالى ، اين‏گونه رفتارها آگاهانه مى‏شود و به همين دليل، ازنظراسلام رفتارهاى حسادت‏آميز، پس از بلوغ مورد تكليف قرار مى‏گيرد و فرد وظيفه دارد به گونه‏اى آن‏ها را مهار كند زیرا پروردگار متعال مى‏خواهد كه همه ما سرشار از نيرو و اشتياق باشيم و جسم، ذهن و روحى سالم داشته باشيم. بى‏ترديد ذهنيت‏هاى نادرست، سلامت روان را برهم مى‏زند. يكى از ذهنيت‏هاى نامطلوب، «حسادت‏» است.
    قابل ذکر است آنچه از گناهان کبیره شمرده می شود، حسدی است که همراه با تخریب و ظهور باشد و اما حالت نفسانی حسادت با آنکه زیانها و ضررهای فراوانی را برای روح و جسم انسان دارد؛ ولی تا زمانی که ظهور و بروز نیافته، از گناهان کبیره محسوب نمی¬شود.
    برای شناخت حسد باید به نشانه های آن توجه کرد. لقمان به فرزندش گفت: حسود را سه نشانه است: پشت سر غيبت مى كند، روبه رو تملّق مى گويد و از گرفتارى ديگران شاد مى شود همچنین افراد حسود زود خشمگین شده و کینه ای هستند. حضرت امیر فرمودند: حسود زود خشمگين مى شود و دير كينه از دلش مى رود. 16

    حسد یکی از ابراز اصلی شیطان برای انحطاط افراد و جامعه است. امام صادق عليه السلام فرمودند: شيطان به سپاهيانش مى گويد: ميان مردم حسد و تجاوزگرى بياندازيد چون اين دو، نزد خدا برابر با شرك است 17لذا برای داشتن محیط سالم و معنوی باید مردم تربیت دینی شده و خود را از حسد و سرکشی دور سازند.
    هر مومنی موظف است خود را از صفات بد و زشت پاک کند. و یکی از بدترین صفات زشت حسد است که حسد هم ریشه در کفر
    الف((((((((((((امام صادق عليه السلام فرمودند: ریشه های کفر سه چیز است:حرص و بزرگ منشی نمودن و حسد ورزیدن.(جهاد النفس، ح 550))))))))))))))))
    و هم می تواند ریشه ی کفر
    ب((((((((((((((((((امام صادق عليه السلام فرمودند: از حسـد ورزى به یکـدیگـر بپـرهیزیـد، زیـرا ریشه کفـر، حسـد است. (تحف العقول ، ص 315) )))))))))))))))))))))))))
    باشد. - امام صادق عليه السلام فرمودند: شش (صفت) در مؤمن نيست: سخت گيرى، بى خيرى، حسادت، لجاجت، دروغگويى و تجاوز .18
    امام صادق عليه السلام فرمودند: مؤمن غبطه مى خورد و حسادت نمى ورزد، منافق حسادت مى ورزد و غبطه نمى خورد. غبطه آن است كه آرزو كنى آنچه ديگرى دارد، داشته باشى بدون اينكه آرزوى نابودى نعمت ديگرى را داشته باشى و حسد آن است كه بخواهى نعمتى را كه ديگرى دارد، نداشته باشد.. حسد هموار با تخریب و آسیب همراه است ولی غبطه همواره با رشد و دوستی قرین است.
    راه های کنترل و مهار حسادت
    1 – اولین و مهم ترین امر در کنترل و زدودن حسادت توجه به حکمت و اراده الاهی است. قرآن کریم فرموده است:
    ام یحسدون الناس علی ما اتاهم الله من فضله
    یا به مردم به خاطر نعمت های که پروردگار از روی فضل و احسانش به آنان داده است رشگ می برید.
    این آیه گویای مطالب متعددی است و به روشنی بیان می کند که حسد از نظر خدای تعالی امری منفی است علاوه بر این ها درمان حسد نیز بیان شده است. زیرا هر صاحب نعمت و کمالی، نعمتش را از خدا گرفته است، و حسد و ناخشنودی از آن، در واقع ناخشنودی از فعل خداست و نوعی اعتراض به کار خداست و این با بندگی و عبودیت و تسلیم در مقابل خدا سازگار نیست و در واقع با توحید سازگار نیست. بنابراین درمان حسد بدین شکل است که شخص توجه کند که هر کس هر چه دارد خداوند به او داده است و تمامی کارهای خدا درست و صحیح و روی دانش و دلیل است و نباید به آن اعتراضی داشت. بخصوص که ناخشنودی از کار خدا ناخشنودی خدا را در پی دارد و خداوند انسان های حسود را دوست نداشته بلکه دشمن دارد. پيامبر اکرم (ص) فرمودند: بر آن چه خدا در اثر مهر خود به مردم داده رشک مبر. زيرا حسود بر نعمت هاي خدا خشمگين است و از نصيبش که خدا براي او تعيين کرده جلوگيري مي کند و خداوند از حسود بيزار است و کسي که خدا از او بيزار باشد بدبخت ترين خلق خواهد بود. در حدیث است که حضرت موسى عليه السلام مردى را نزد عرش ديد و به جايگاه او غبطه خورد و در مورد او سؤال كرد. به او گفته شد كه او به آنچه خداوند از فضل خود به مردم داده است حسد نمى برد. 19
    همانطور که بیان شد توجه به گستردگى نعمت‏ها و نيز حكمت‏خداى متعال، كه هر كارى را از روى حكمت انجام مى‏دهد، مى‏تواند چاره بدبينى در حسود باشد.اگر نعمت‏هاى الهى را به دريايى از آب شيرين و گوارا تشبيه كنيم، هيچ كس بر سر سيراب شدن از آن، به ديگرى حسد نخواهد برد.
    آری حسادت مي تواند برخاسته از دانش اندک نسبت به امور باشد و اين گونه است که تحليل هاي نادرستي داده مي شود و براساس اين تحليل هاي نادرست، قضاوت و داوري هاي نادرست تر به عمل مي آيد و رفتارها و نابهنجاري ها شکل مي گيرد. بسياري از مخالفت ها برخاسته از کم دانشي و کم اطلاعي اشخاص به مسايل است .20
    2 – یکی از عوامل ازدیاد حسادت بخصوص در کودکان و در محیط خانواده مقایسه است. حسود بودن معمولا آموختني است و خانواده اي که دائما در حال قياس کردن خود ، زندگي و فرزندانشان با ديگران هستند، قطعا کودکانی حسود تربيت مي کنند. خانواده ها براي مقابله با حسادت مي توانند با ارضاي نيازهاي عاطفي و محبت به فرزندشان مانع ايجاد کمبودهاي عاطفي و نيازهاي معنوي برآورده نشده آنان شوند.از سوي ديگر والدين نبايد از اين نکته غفلت کنند که دخترها به دليل شدت احساسات و عواطف فطري بيش از پسران در معرض اين آسيب قرار دارند و ممکن است حسود بار بيايند.
    بعضی از والدین به کودک می آموزند تا همیشه خود را با دیگران مقايسه كند و با تکرار این بینش و درخواست او را در مقايسه كردن شرطي می نمایند در نتیجه حسادت که محصول جانبي شرطي شدگي مقايسه كردن است، در شخص متولد و یا تقویت می¬شود.
    3- نگاه واقع بینانه به موقعیت دیگران از عواملی است که حسادت را مهار می سازد. درواقع معمولا بزرگترین مشکل افراد حسود این است که مفروضات مبالغه آمیزی در باره زندگی و شرایط دیگران می سازند، خوبی ها و شادکامی های آنان را بزرگ نمایی می کنند و مشکلات و سختی های زندگی آنها را نادیده می گیرند. سراسر زندگی فرد را در نظر نمی گیرند و فقط به بخشی که در حال حاضر قرین شادکامی است می چسبند، در حالی که در این بخش هم اطلاعات آنها صرفا ظاهری است . در مجموع افراد حسود تصویری صحیح و واقعی از زندگی خود و دیگران ندارند و اطلاعات دریافتی از موقعیت را تحریف می کنند.
    شخص حسود اگر بداند که دیگران برای رسیدن به آن موقعیت یا نعمتی که به آن رشک برده است چه زحمات و مشکلاتی را در طی سالیان متمادی را تحمل کرده است، و چه رنج های را کشیده است حسود نخواهد بود. یکی از اشتباهات رایج افراد حسود این است که تصور می کنند دیگران به آسانی و بدون هیچ زحمت و دغدغه ای به موقعیت فعلی رسیده اند . در واقع مردم در ازای چیزهایی که بدست می آورند، ممکن است چیزهایی را ازدست بدهند. بنابراین هر فرد براساس اولویت ها و اهداف خود بهایی برای رسیدن به این هدفها می پردازد. برای مثال، وقتی می بینید فردی به تحصیلات عالی، شغل مناسب یا امکانات مالی گسترده دست یافته است، مطمئن باشید با سخت کوشی به این امکانات دست یافته است، اکنون او در جایی قرار دارد که شما در حسرت آن هستید،اما معلوم نیست که خود او از موقعیتش کاملا راضی باشد. پشت سر هریک از ما تجربیاتی قرار دارد که در نوع خود ارزنده و قابل تامل است.

    4- اگر این ادراك که" هر فرد موجودي منحصربه فرد و غيرقابل قياس است، در ذهن جا بيفتد، قطعا حسادت از بين خواهد رفت. به عبارت دیگر اگر شخص به استعداد های پنهان و آشکار خود توجه کند که در دیگران نیست احساس حقارت نکرده و دلیلی بر حسادت نمی یابد.
    برای آنچه در زندگی دارید اهمیت و ارزش قائل شوید. وقتی در زندگی با افرادی مواجه می شوید که شرایط و امکانات بهتری دارند، بلافاصله به کسانی بیندیشید که موقعیت پایین تری از شما دارند . به این ترتیب به یاد خواهید آورد که اگر چه به برخی از خواست های خود نرسیدید، هنوز از بیشتر مردم جهان خوشبخت ترید. در واقع مابسیاری از چیزهایی که به طور طبیعی داریم یا به دست آورده ایم، نادیده می گیریم و فراموش می کنیم، چیزهایی نظیر سلامتی، ایمان، خانواده خوب و سالم ، تحصیلات مناسب، دوستان خوب، شغل مناسب ،همکار خوب ،حداقل امکانات زندگی و...
    ما امتیازات و امکانات زیادی که در زندگی خود داریم ، اما به سبب عادی شدن آنها ارزش و اهمیت واقعی آنها را از یاد برده ایم. باید این واقعیت را بپذیرید که کمال مطلق در زندگی وجود ندارد. زندگی مجموعه ای از موضوعات مختلف است ، خوب و بد . اگر کسی دارای امکاناتی است که شما ندارید ، شما نیز در عوض امتیازاتی دارید که دیگران ندارند خیلی از افرادی که در درس مشخصی قوی هستند ،ممکن است در درس دیگری ضعیف یا معمولی باشند. همه ما نقاط قوت و ضعفی داریم که قابل تامل است. هر یک از ما امکانات وموقعیت های خانوادگی ، مالی، شغلی و تحصیلی ویژه ای داریم که ممکن است در مقایسه با دیگری در وضعیتی بالاتر یا پایین ترقرار بگیرد. بنابراین باید به آنچه خود داریم و آنچه دیگران دارند نگرش کلی داشته باشیم و حاصل جمع را ببینیم نه فقط یکی از موارد را، آنگاه متوجه خواهیم شد که در دنیا کمال مطلق وجود ندارد.
    5 - تلقى حسادت به عنوان يك بيمارى خطرناك، مى‏تواند زمينه را براى درمان آن فراهم آورد. حسد موجب ضررهاى بدنى و نيز رنج و اندوه فراگير و طولانى مى‏شود.توجه به اين‏كه حسادت پيش از فرد مورد حسادت، اولين ضربه و مهلك‏ترين آن‏ها را بر حسود وارد مى‏آورد و او را اسير غم و اندوه مى‏سازد، مى‏تواند به عنوان زنگ بيدار باش مورد توجه قرار گيرد.
    حضرت امیر مومنین فرمودند: حسادت نتيجه اى جز زيان و ناراحتى كه دلت را سست و تنت را بيمار مى گرداند به بار نمى¬آورد .21 فرد حسود در درازمدت ممکن است به حس تنفر و بيزاري از خود برسد و سپس منزوي شده و با احساس ضعف روحيه شديد با ديگران برخورد کند. تبعات منفي حسادت به حدي است که کاملا در زندگي اجتماعي فرد قابل مشاهده است و تمامي ابعاد زندگي او را دربر مي گيرد.
    حسادت بیمارگونه به دو شکل وجود دارد: حسادت وسواسی و حسادت توهمی یا روان پریشانه. در حسادت وسواسی، فرد دارای افکار شدید و تکرار شونده ای است. با وجودی که ممکن است فرد از ته قلب به این گونه افکار اعتقاد نداشته باشد امّا نمی تواند فکر کردن درباره آن را متوقف کند و این افکار می توانند خیلی زود به صورت مخرّب و ناراحت کننده درآیند. غالباً به علت حسادت وسواسی، روابط از هم می گسلند. حسادت روان پریشانه، خطرناک تر و حادتر از حسادت وسواسی است. افرادی که از حسادت روان پریشانه رنج می برند کاملاً مطمئن هستند که یارشان به آن ها خیانت می کند و بر خلاف حسادت وسواسی هیچگونه شکی در این مورد در ذهنشان وجود ندارد. آن ها احتمالاً عقیده دارند که شواهدی نیز برای خیانت یارشان وجود دارد، حتی چنانچه شواهدی واقعاً وجود نداشته باشد.
    همجواری با افرادی که از حسادت بیمارگونه رنج می برند می تواند برای دوستان و افراد خانواده شان بسیار سخت باشد. به یاد داشتن این نکته اهمیت دارد که حسادت بیمارگونه یک نوع اختلال ذهنی است که قابل درمان است امّا همچنین باید به یادداشت که خطر خشونت آمیز شدن رفتار فرد نیز وجود دارد. به افرادی که دچار حسادت بیمارگونه هستند می توان کمک کرد امّا غالباً آن ها کمک را رد می کنند و یا اصلاً انکار می کنند که نیاز به کمک دارند. با وجودی که باید آن ها را تشویق به کمک گرفتن کرد امّا ممکن است آن ها از این پیشنهاد عصبانی شوند. با در نظر داشتن این که افرادی که دچار حسادت بیمارگونه هستند ممکن است به خشونت روی آورند، دوستان و افراد خانواده شان باید رفتار احتیاط آمیزی با آن ها داشته باشند. در این شرایط، افرادی که از حسادت بیمارگونه رنج می برند، به ویژه از نوع روان پریشانه اش، ممکن است به اجبار تحت درمان قرار داده شوند.
    از آنجا که حسادت بیمارگونه طرز فکر فرد را خراب می کند، می تواند اثرات منفی قابل ملاحظه ای بر کیفیت زندگی او بگذارد. با وجود این، چون حسادت بیمارگونه به عنوان یک اختلال ذهنی شناخته می شود، درمان هایی برای آن وجود دارد.«درمان های گفتگویی» نظیر درمان رفتاری شناختی (CBT) برای درمان حسادت بیمارگونه متداول تر است. CBT به فرد کمک می کند که شیوه تفکر و عملش را تغییر دهد و مشکل وی را قابل تحمل تر می سازد. دارودرمانی نیز برای درمان حسادت بیمارگونه به کار می رود. برای حسادت وسواسی، داروهای ضدافسردگی مفیدند و برای حسادت روان پریشانه، داروهای ضدروان پریشی (مانند داروهایی که برای درمان اسکیزوفرنی تجویز می شود) ممکن است لازم باشد.
    6 – مخالفت رفتاری با حس حسادت و نیز ایجاد رابطه عاطفی مثبت، خود باعث ریشه کن شدن حسادت می¬گردد. مولى محسن كاشانى، راه‏هاى مبارزه با حسادت را در دو مرحله بيان می¬کند:
    مرحله اول: تمرين بر ترتيب اثر ندادن به حسادت و رفتار بر ضد آن; مثلا، فرد به جاى بدگويى، آگاهانه به مدح و ثناى طرف مقابل بپردازد و به جاى تكبر، تواضع نسبت ‏به او را در پيش گيرد.
    مرحله دوم: ايجاد رابطه عاطفى مثبت ‏بين خود و فرد مورد حسادت; به اين صورت كه وقتى حسود رفتار خود را اصلاح كند، طرف مقابل اين مساله را درك خواهد كرد و دلش نسبت ‏به او نرم مى‏گردد و زمينه روانى مناسبى براى محبت و دوستى فراهم مى‏شود.واكنش طبيعى فرد مورد حسادت در اين هنگام، نيكى و احسان خواهد بود. بدين‏سان، حسود نيز به سمت احسان و نيكى تمايل پيدا مى‏كند و زمينه توافق قلبى و برطرف شدن حسادت و از بين رفتن آثار روانى نامطلوب آن فراهم مى‏گردد.
    7 – بسیار خوب است برای درمان حسد نوع تفکر و ویژگیهای شخصیتی افراد غیر حسود را شناسایی کنید. این افراد چه ویژگی ها و چه طرز تفکر خاصی دارند؟ آیا از اعتماد به نفس بالایی برخوردارند؟ آیا واقع نگر هستند؟ آیا نسبت به نیازهای خودآگاهند؟ آیابه قدرت و حکمت خدا ایمان کافی دارند؟آیا قلبا دیگران را دوست دارند وبرایشان آرزوی خوشبختی دارند؟ در باره این سوالات فکر کنید و بیاندیشید که آنها چگونه به این آرامش و لذت نوع دوستی دست یافته اند.
    8 – باید بدانید که حسادت فکر و نیرو وتلاش شما را در مسیری غیر مفید قرار می دهد بطوری که ا زخود و نیاز های خود باز می مانید پس بهتر است به نیازهای واقعی خودتان متعهد شوید نه نیازهای دیگران. حسادت ، افراد را به انجام کارهایی وادار می کند که نیاز درونی خودشان نیست. هر انسانی منحصر به فرد است و نیازها و آرزوهای خود را دارد، اما بیشتر ما وقتی به دیگران حسادت می ورزیم از نیازهای منحصر به فرد خود غافل می شویم. برای مثال چون یکی از افراد خانواده یا دوستان در رشته مناسبی مشغول به تحصیل می شود ما نیز به شدت به تحصیل در آن رشته متمایل می شویم در حالی که وقتی خوب به نیازها و علائق خود می نگریم شاید نه تنها علاقه ای به آن رشته نداشته باشیم بلکه حتی به خاطر برخی مسائل حتی از آن متنفر نیز باشیم.
    بنابراین وقتی نسبت به موضوعی احساس حسادت می کنید ابتدا از خود بپرسید " آیا واقعا می خواهم در این موقعیت باشم؟" موقعیت را با همه جزئیات خوب و بدش مجسم کنید و پس از ارزیابی ، چنانچه واقعا بدان علاقه مند بودید و هدفی دست یافتنی و ممکن به نظر می رسد آنرا به صورت یک هدف شخصی در نظر بگیرید و برای رسیدن به آن گام بردارید در غیر اینصورت انرژی خود را صرف کار دیگری کنید.
    9 – هر انسان عاقلی رفتار خود را بر اساس سود و زیان تنظیم می کند و بدون شک از رفتار های پر زیان کم سود صرف نظر می کند. همه باید بدانند که حسادت از آن جمله رفتار هاست که تمامش ضرر است و هیچ سودی ندارد، هم دنیا انسان را خراب می کند و هم آخرت را.پیامبر اکرم فرمودند:از حسادت بپرهيزيد، زيرا حسد نيكى ها را مى خورد چنان كه آتش هيزم را مى خورد22 .. آسیب حسادت قبل از هر کس به خود حسود بر می گردد، حضرت امیر فرمودند: آفرين بر حسادت! چه عدالت پيشه است! پيش از همه صاحب خود را مى كشد23 . و نیز فرمودند: حسد، بدن را فرسوده و عليل مى كند.24

    در اینجا لازم است به این نکته اشاره کنم که علاوه بر این که نباید نسبت به دیگران حسد بورزیم، باید خود را نیز در معرض حسادت دیگران قرار ندهیم تا از آسیب¬های احتمالی آن در امان باشیم. رسول¬گرامی فرمودند: در برآوردن نيازهاى خود از پنهان كارى كمك بگيريد، زيرا هر صاحب نعمتى مورد حسد واقع مى¬شود . 25 و در این میان نباید از تواضع و فروتنی غفلت ورزید. تواضع علاوه بر این که از صفات متقین است بهترین روش برای مهار حسادت¬ها است. امام حسن عسکری علیه السلام فرمودند: تواضع و فروتنی نعمتی است که بر آن حسد نبرند .26

    سخن نهایی
    در بررسی عوامل و ریشه های حسادت در نهایت به این امر می رسیم که همه آن ها موجب نوعی دشمنی می شوند پس در واقع آن دشمنی است که زمینه حسادت را فراهم می سازد. بنا بر این اگر کسی اهل محبت شود و دیگران را دوست داشته باشد دلیلی برای حسادت نخواهد یافت. بطور کلی حسادت و محبت با هم جمع نمی شوند اگر محبت بود حسادت نیست و اگر حسادت بود محبت نیست. هیچ مادر مهربانی از رشد فرزند خود ناراحت نمی شود بلکه لذت نیز می برد چون محبت دارد پس این محبت است که داروی درد حسادت است.
  • Tags

طراحی سایت توسط مجتبی شجاعی