Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home2/maktabva/domains/jafarfazel.ir/public_html/engine/classes/templates.class.php on line 62 Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home2/maktabva/domains/jafarfazel.ir/public_html/engine/classes/templates.class.php on line 66 Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home2/maktabva/domains/jafarfazel.ir/public_html/engine/modules/show.full.php on line 289 Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home2/maktabva/domains/jafarfazel.ir/public_html/engine/classes/templates.class.php on line 71 Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home2/maktabva/domains/jafarfazel.ir/public_html/index.php on line 105 Deprecated: preg_replace(): The /e modifier is deprecated, use preg_replace_callback instead in /home2/maktabva/domains/jafarfazel.ir/public_html/engine/classes/templates.class.php on line 262 دعای ندبه منشور شیعه » سایت اطلاع رسانی استاد جعفر فاضل


حدیث روز: امام على(سلام الله علیه): مَنِ استَرشَدَ العِلمَ أرشَدَهُ. آنكه از دانش، راهنمايى خواست، او را ره نمود.       
prev next
Home Contact us Add to Favorites
  • Vote

    
    نظرشما در مورد سیستم؟
    عالی
    خوب
    متوسط
    بد
     
    */

    آمار سایت

    
    آمار مطالب يک ساعت پيش: 0
    امروز: 0
    اين ماه: 0
    کل: 234
    کل نظرات: 16708
    آمار کاربران يک ساعت پيش: 52
    امروز: 1302
    اين ماه: 28658
    کل: 266107
    بن شدگان: 0
    جديدترين عضو: AudraMcMullan
    /*

    ورود اعضا







  • 
    تاریخ: 27 خرداد 1395
       

    دعای ندبه منشور شیعه

    دعای ندبه منشور شیعه


    دعای ندبه منشور شیعه


    جعفر فاضل

    دعاي ندبه يكي از ذخاير شيعه است كه بايد از آن پاسداري شود. اين دعا از معدود ادعيه¬اي است كه توسط عموم مردم و نيز همه¬ي علماي اعلام مورد توجه بوده و هست. همچنين شرح¬های متعددي بر آن نوشته شده است. در اين نوشتار ضمن بيان اهميت و عظمت اين دعا، به بررسي اسناد دعاي ندبه و در نهايت تأملي در نسخ مختلف اين دعاي شريف مي پردازيم.

    دعاي ندبه، اين دعاي آشنا و دلنشين، سال هاست در صبح¬گاه روز جمعه، در فراغ امام زمان در جاي جاي اين مملكت ديني خوانده مي¬شود. دعايي پرشكوه و با معارفي بلند، كه دل و جان شيفتگان حقيقت را سيراب كرده و تشنگان آب زلال معرفت را به سرچشمه آن متصل مي¬سازد.
    چه بسيار كساني كه با حضور قلب، اخلاص تمام و توجه تام به مضامين عالي آن، توفيق تشرف به محضر حضرتش يافته¬اند. ؛ همان كساني¬كه با سوز دل، خطاب به امام زمانشان گفتند: هل اليك يا ابن احمد سبيل فتلقي «اي فرزند احمد آيا به سوي تو راهي هست كه ملاقات شوي؟» و سوز دلشان اين بود كه:
    مرا جز با تو بودن آرزو نيست به غربت رو نمودن آرزو نيست
    گـــداي آستانت را دمـي هم گــداي غـير بـودن آرزو نيست
    سـرم را جز به خـاك آستانت به پاي غـير سـودن آرزو نيست
    علامه مجلسي قدس سره مي¬نويسد: قرائت دعاي ندبه در اعياد چهار گانه ـ روز جمعه، روز عيد فطر، روز عيد قربان و روز عيد غديرـ مستحب است. استحباب قرائت اين دعا در شب جمعه نيز وارد شده است. بنابراين خواندن دعاي ندبه، هم در شب جمعه و هم در روز جمعه مستحب است.
    «ندبه» به معنای گریه نمودن بر يك شخص به همراه ذکر خوبی¬های اوست. دعای ندبه، دعایی است که آدمي در آن، همراه با ناله و گریه و با صدای بلند با مولايش صاحب الزمان عج الله تعالي فرجه الشريف راز دل گفته و از فراغ او به درگاه خداوند متعال مي¬نالد.
    ندبه یعنی گریه با صوت بلنـد ندبه یعنی درد و دل با دل پسند
    ندبه یعنی مـن بـه او دل داده¬ام ندبه یعنی دل بـه عــادل داده¬ام
    ندبه یعنی غرق یا مهدی شدن ندبه یعنی از هـوی عاری شدن
    دعای ندبه در واقع مجموعه¬ی قابل توجهی از فضایل اهل بیت عصمت و طهارت است. با توجه به مضامین اعتقادی بلند این دعا می¬توان آن را به جرأت منشور عقاید شیعه دانست.
    بزرگان شيعه به ويژه صاحبان قلم كه در مورد وجود حضرت مهدي عج الله تعالي فرجه الشريف كتاب نوشته¬اند، با بهره¬گيري از كلمات نوراني و روايات وارده در اين باب، براي شيعيان و دوستان امام عصر عجل الله تعالي فرجه تكاليف و وظايفي را مقرّر نموده¬اند. تكاليفي كه يك فرد شيعه بايد در عصر غيبت نسبت به آنها اهتمام ورزد. در کتاب شریف «مكيال المكارم» در باب هشتم، هشتاد امر به عنوان تكاليف شيعه نسبت به امام عصر عليه¬السلام شمرده شده است. دقت درمحتوای دعای ندبه ما را به این مطلب مي¬رساند که برخی از اين وظایف، با قرائت اين دعا محقق می¬گردد، از جمله مي¬توان به موارد ذيل اشاره كرد:
    1. شناخت بیشتر امام زمان
    2. یاد امام زمان
    3. دعا برای شناخت بیشتر آن حضرت
    4. دعا برای سلامتی حضرتش
    5. دعا برای تعجیل فرج و ظهور مبارکش
    6. توسل به امام زمان
    7. زیارت امام زمان
    8. ارجاع مردم به امام زمان
    9. هدیه برای امام زمان
    10. ندبه برای امام زمان و ....
    یکی از تکالیف شیعیان در دوران غیبت، نُدبه نمودن در غياب امام عصر عليه¬السلام است. چه، كسي كه امام خود را از خویش بیشتر دوست بدارد، قدر و عظمت نعمت امام را بشناسد، در فراقش سوخته و در غیبتش ناله سر دهد.
    « عَزیرٌ عَلَیَّ اَن اَرَی الخَلقَ وَ لا تُری »
    سخت است بر من كه خلق را ببينم و تو را نبينم
    مرحوم شيخ صدوق و شيخ طوسي رحمة الله عليهما هر يك به سند خود، حديث مفصلي را از «سدير صيرفي» روايت كرده¬اند كه بيانگر، ندبه¬ي حضرت امام صادق عليه¬السلام بر غيبت صاحب الزمان عجل الله تعالي فرجه است. سدير صيرفي مي¬گويد: من، مفضل بن عمر، ابوبصير و ابان بن تغلب به محضر امام صادق عليه السلام شرفياب شديم، ديديم آن حضرت بر روي خاك نشسته و لباسي كه از مو بافته شده و طوقدار و بي گريبان بود، پوشيده است و مانند شخصی که فرزنـد را از دست داده است، می-سوزد و گريـه مي¬كند، آثار حزن و اندوه ازگونه و رخسارش آشكار و اشك چشم¬هايش را پر كرده بود و مي¬فرمود:
    « سيّدي غيبتك نفت رُقادي وَضَيَّقَتْ عَلَيّ مِهادي وَابتَزّتْ مِنّي راحةَ فُؤادي، سيّدي غيبتك وَصَلَت مَصابي بفجايعِ اللأبد، وَفْقُد الواحِدِ بعدَ الواحِدِ يُفْنيِ الجَمْعَ والعدَدَ، فما اُحِسُّ بِدَمْعَةٍ ترقى مِنْ عيني أنينٍ يَفْتُرُ من صدري عن دَوارجِ الرزايا و سوالف البلايا إلا مثل بعيني عن غوائلَ أعظمها و اعظمها و بوائق أشدها و أنكرها و نوائب مخلوطة بغضبك و نوازل معجونة بسخطك »
    « مولاي من ، غيبت تو خواب از ديدگانم ربوده و دنیا را بر من تنگ كرده و آرامش و راحت دلم را ربوده است. مولاي من، غيبت تو مصيبتي جانكاه برابر سراسر هستي¬ام بر من فرود آورده، كه هرگز تسلّي نمي¬يابم، از دست دادن ياران، يكي بعد از ديگري اجتماعات را در هم مي¬ريزد بلاها و سختي-ها، رنج¬ها و اندوه¬ها آنچنان بر دلم سنگيني مي¬كند كه ديگر اشك ديده و فريادهاي سينه¬ام را احساس نمي¬كنم كه هر چه در اشك ديده و فرياد سينه¬ام مي¬نگرم مصيبت شديدتر و جانكاهتري در نظرم مجسم مي¬گردد كه از مصائب قبلي دشوارتر و شكننده¬تر است.»
    سدير گفت: عقل از سر ما پريد و دل¬هاي ما از غم و اندوه اين پيشامد هولناك و حادثه خطرناك پاره شد و گمان كرديم از اتفاق ناگوار و كوبنده-اي، اين چنين گريان و سوگوار است يا از روزگار به او مصيبتي رسيده است.
    عرض كرديم خدا ديدگانت را اي پسر خير¬الوري نگریاند، از چه پيش آمدي اينگونه گرياني، و از ديده اشك مي¬باري؟ چه حالي روي داده كه اين گونه سوگواري؟ حضرت چنان آه عميقي كشيد كه ناراحتيش از آن افزون شد. از روي تعجب فرمود: « واي بر شما. بامداد امروز نگاه كردم در كتاب «جفر» و آن كتابي است كه علم مرگ¬ها و بلاها و آنچه واقع شده و واقع مي¬شود تا روز قيامت، در آن مندرج است. خدا، محمد صلي الله عليه وآله و سلم و ائمه عليهم¬السلام بعد از او را به آن اختصاص داده است و تأمل كردم در موضوع ولادت غايب ما و غيبت و طول عمر او و گرفتاري مؤمنان در آن زمان و شك¬هايي كه از جهت طول غيبت در دله¬ايشان پيدا مي¬شود و اينكه بيشتر آنها از دين برگردند و رشته اسلام را از گردن بردارند. »
    بنابراين، ندبه و گريه بر امام عصر عليه السلام علاوه بر این که امری کاملاً طبیعی است، امری است که شيعه از اولياي خود آموخته است.
    البته شیعه¬ي دلباخته، در تضرّع و زاري بر امام عصر و ندبه بر وجود مقدسش، اسير الفاظ نيست و این امر با هر لفظ و با هر سوز و گدازي انجام گيرد، صحيح است، لكن بهتر آن است كه براي اين امر، از بزرگان خود الگو گرفته و از ادعيه مأثوره بهره جويد. و در موضوع مورد بحث، بهترين دعا، «دعاي ندبه» مي¬باشد كه طبق بررسي بزرگان فن هم از لحاظ سند محكم و موثق است و هم از لحاظ متن و دلالت، مطابق قرآن و روايات وارده مي¬باشد و اساساً جذبه¬ي اين دعا و محتواي بلند آن، بهترين گواه بر صحت صدور آن است.
    به خواندن دعای ندبه در چهار عید جمعه، فطر، قربان و غدیر توصیه شده‌است.
    دعای ندبه به سند معتبر از امام صادق عليه السلام به ما رسیده است و منظور از استناد این دعای شریف به وجود مقدس امام مهدی عليه السلام در بعضی کتب روایی، این است که این دعا در مورد حضرت حجت می¬باشد. گرچه هیچ مانعی ندارد که دعا از امام صادق عليه السلام باشد و امام زمان عج الله تعالي فرجه نیز به وسیله وکیلان خود آن را به افرادی ابلاغ نموده باشند.

    اسناد دعای ندبه
    علما و محدثین بسياري اين دعا را نقل کرده¬اند، که مهمترین آنان عبارتند از:
    1. ثقه جلیل ابو جعفر محمد بن حسین بن سفیان بزوفری در کتاب «الدعا»؛ وی از مشایخ شیخ مفید است و مورد تأیید خاص اوست. حاجی نوری نیز در خاتمه¬ی المستدرک او را از مشایخ شیخ مفید بر شمرده و به وثاقت و جلالت قدر او شهادت داده است.
    2. شیخ جلیل ابوالفرج محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی¬قره قنانی، معاصر شیخ نجاشی و از اعلام قرن پنجم که شیخ محمد بن مشهدی در کتاب «المزار» از او زیاد نقل کرده است.
    3. محمد بن جعفر بن علی بن جعفر مشهدی حائری در کتاب «مزار کبیر» (مزار ابن مشهدی) از محمد بن ابی قره نقل کرده و آن را به امام زمان عليه السلام نسبت داده‌است. چنانچه از کلمات آیت الله خویی به نقل از شیخ حرّ عاملی برمی¬آید، محمد بن مشهدی همان محمد بن علی بن جعفر است كه شخصی مورد اعتبار و وثوق مي¬باشد و مدح او در کتب رجال آمده است. و اما محمد بن ابی قره نیز از جمله روات مورد اعتماد است که نجاشی درباره¬ی او نوشته است: او ثقه بود و روایات فراوانی شنیده و کتاب¬های بسیاری تألیف کرده است. وی کسی بود که کتاب¬ها را ورق به ورق برای اصحاب امامیه می¬خواند و همواره در مجالس با ما بود.
    4. سید بن طاووس در مصباح الزائرو اقبال¬الاعمال به نقل از کتاب محمّد بن حسین بن سفیان بزوفری دعای ندبه را نقل کرده و آن را به امام زمان عج الله تعالي فرجه نسبت داده ‌است.
    5. علامه مجلسی دعای ندبه را در بحارالانوار به نقل از مصباح الزائر سید بن طاووس ذکر کرده است همچنين در کتاب تحفة الزائر و در کتاب زاد المعاد نیز اين دعا نقل شده است. مرحوم علامه مجلسی دعای ندبه را از دو کتاب معروف و معتبر علمای قرن ششم و هفتم در جلد 102 بحار الانوار نقل كرده است. وي ابتدا در صفحه 104، اين دعای شريف را از کتاب مصباح الزائر سیدبن¬طاووس بدين ترتيب نقل نموده که سید گوید: بعضی از اصحاب ما گفته¬اند که محمد بن علی بن ابی قره گوید من این دعا را از کتاب محمد بن حسین بنسفیان بزوفری نقل می¬کنم و پس از آن، در صفحه¬ی 110 می¬نویسد: محمد بن مشهدی در مزار کبیر از محمد بن علی بن ابی قره نقل می¬کند که او گوید من این دعا را از کتاب ابوجعفر محمد بن حسین بن سفیان نقل کردم و در نهایت مي¬فرمايد گمان می¬کنم که سید بن طاووس هم آن را از همان مزار کبیر محمد بن مشهدی نقل کرده باشد.
    6. محدث میرزا حسین نوری، در کتاب «تحية الزائر»، دعای ندبه را به نقل از مزار کبیر، مزار قدیم، و مصباح الزائر سید بن طاووس روایت کرده‌ است.
    7. مرحوم محدث قمی، صاحب کتاب معروف مفاتیح¬الجنان در کتاب «هدیة الزائرین» صفحه¬ی 507، این دعای ندبه را از کتب سه گانه مزار، یعنی مزار محمد بن مشهدی، مصباح الزائر مرحوم ابن طاووس و مزار قدیمی که منسوب به قطب راوندی است، نقل نموده كه در هر سه کتاب، دعای ندبه از کتاب ابن ابی قره روايت شده است.
    8. بسیاری دیگر از بزرگان شیعه نيز اين دعا را نقل کرده‌اند.

    اعتبار سند دعاي ندبه
    راویان دعای ندبه ـ چنانچه شرحشان گذشت ـ مورد وثوق و اعتبارند و سند اين دعا نيز در كمال اعتبار است؛ چنانچه مرحوم شیخ بزرگوار آقا بزرگ طهرانی در الذریعة به اين مطلب تصریح نموده ، و پس از ذكر شرح-های دعای ندبه، بر اعتبار سند این دعا تأکید كرده است.
    آنچه گاه به عنوان ایراد بر سند دعای ندبه گفته می¬شود، در مورد بزوفری است که نام او در کتاب رجال ذکر نشده است و دیگر این که او هم¬عصر امام معصوم نبوده است که دعا را از امام شنیده و نقل کند. ولی چنانچه گذشت حاجی نوری در خاتمه مستدرک، او را از مشایخ شیخ مفید بر شمرده و به وثاقتش تصریح نموده است. علاوه بر این بر اساس آنچه از مرحوم آیت الله بروجردی نقل شده ، شناخت رجال به وسيله شناخت شاگردانشان نیز امکان پذیر است ، بنابراین با توجه به اين که شخصیتی مثل شیخ مفید از بزوفری روایات فراوانی نقل کرده و برای او طلب رحمت نموده است، مشخص می¬شود که وي مورد وثوق کامل شیخ بوده است.
    اما این که بزوفری هم عصر امام نبوده و لذا بین او و امام واسطه است، خدشه¬ای به اعتبار دعا وارد نمی¬کند؛ چه اينكه کسی هم مدعی اين موضوع نیست و اساساً نقل بدون واسطه از امام لزومي نداشته و داشتن طریق معتبر کافی است. احتمال دارد بزوفری از باب اعتمادی که به سند داشته از ذکر آن چشم پوشيده یا شاگردان او، طریق وي را به امام از باب اعتماد ذکر نکرده باشند. همچنين بعید نيست بزوفری مذکور، دعای ندبه را از پدرش حسین بن علی بن سفیان بزوفری که از علما و راویان بزرگ قرن چهارم و هم عصر وکیلان امام عصر عليه السلام بوده است، نقل کرده و از جهت اعتمادی که به پدر داشته، سند خود را نیاورده باشد.
    استناد برخی از فقهای اسلام به حدیث ندبه و بهره بردن از فرازهای آن در اثبات احکام شرعی، مؤید اهمیت و اعتبار آن در نزد بزرگان است.
    یکی از مباحث مطرح در فقه، بحث شرط است که آیا مي¬توان به شرط ابتدایی اطلاق شرط نمود و اگر شرط نامیده شود، آیا لازم الاجراء است؟ شیخ مرتضی انصاری در کتاب «المکاسب» در بخش خیارات در ذیل «حدیث المؤمنون عند شروطهم» می¬نویسد: بعید نیست که بگوییم عنوان شرط بر التزامات ابتدائی صادق است بلکه متبادر عرفی از شرط، همان التزامات تابع عقد است، همان گونه که از موارد استعمال آن کلمه در مثل قول امام در دعای ندبه استفاده می¬شود، آنجا که در ابتدای دعا فرمود: « بعد ان شرطت علیهم الزهد فی درجات هذه الدنیا الدنیة »
    قابل ذکر است که هیچ یک از حاشيه نويسان مکاسب، اعتراضی به سند دعای ندبه ننموده و استناد شیخ را مورد مناقشه قرار نداده¬اند. مرحوم شیخ عبدالله مامقانی در حاشیه خود بر مکاسب می¬نویسد: وجه دلالت این جمله از دعا بر مقصود، این است که کلام امام به این بر می¬گردد که خداوند عزّوجل به بندگان خود فرمود: هرکس در این دنیا زهد پیشه کند من به او نعمت مقیم عطا خواهم کرد و جناب ایروانی نیز می¬نویسد: اما اطلاق شرط در دعای ندبه به اعتبار این است که در ضمن التزام جزیل ما عنده آمده است بنابراین از نظر شیخ و حاشيه نويسان مکاسب، صحت این دعا مفروغ عنه بوده است که در زمينه¬ي احکام شرعیه به آن استناد كرده¬اند.
    بعضی چنین احتمال داده¬اند که شاید دعای ندبه انشای برخی از علمای شیعه باشد. این احتمال نيز با توجه به سند محكم آن منتفی است، همچنين صدور جملات بلیغ و بلند آن از غیر معصوم محل تردید است. علامه صدر الدین محمد طباطبایی یزدی (متوفی 1154 هـ ) در مقدمه شرح خود بر دعای ندبه استناد حدیث روایت شده از امام صادق عليه السلام در مورد دعای ندبه را کاملاً با ادله عامه، مسلم دانسته، آن را ثابت کرده¬اند و فرموده-اند برای اثبات اعتبار این دعای شریف نیاز به تمسک به اخبار من بلغ نیست. همچنین آیت الله صافی در بخش فروع ولایت در دعای ندبه، در كتاب «امامت و مهدویت» بر اعتبار سند این دعا صحه گذاشته¬اند. علاوه بر این بزوفری پس از روایت این دعا چنین آورده است: «و يستحب ان يدعي به في الاعياد الاربعة» ظاهر اين سخن مي¬رساند كه اين دعا از جانب معصوم صادر شده است، زيرا اختصاص دادن همه¬ی افعال و اذكار به هر يك از احكام خمسه ( وجوب، حرمت، استحباب، كراهت و اباحه ) از امور توقيفي است كه فقط بايد از جانب اولياي معصوم خداوند صورت پذيرد. همچنين رسم علما اين بوده كه هرگاه دعا يا زيارتي را از خود انشاء مي¬كردند متذكر اين امر مي¬شدند تا بر مردم مشتبه نگردد، از باب نمونه: شيخ صدوق در «من لايحضره الفقيه» زيارتي را براي حضرت فاطمه زهرا سلام¬الله عليها ذكر كرده¬اند كه از انشاهاي خود اوست و درباره آن مي¬گويد: « من آن را در سفر حج در مدينه در كنار قبر فاطمه زهرا سلام¬الله عليها قرائت كردم. ولي آن را به اين صورت در اخبار نيافتم ... »
    بنابراین از نظر علما سند دعای ندبه معتبر است ولی چنانچه کسی معتقد باشد سند آن مخدوش است، در پاسخ بايد گفت: شيوه برخورد علما با مستحبات که ادعیه نیز از اين قسم است، دقت در سند نیست. علما بر اساس ادله عام استحباب دعا و نیز مطابق اخبار من بلغ که دلالت بر تسامح در ادله سنن و مستحبات دارد، احراز صحت سند ادعیه را ضروري ندانسته و براي جواز قرائت آن به رجا و امید مطلوبیت اكتفا می¬كنند. مضاف بر اين، به طور كلي علاوه بر توجه به سند، اثبات صحت يك حديث به سه امر بستگي دارد:

    1 . موافقت با قرآن
    رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم فرمودند: همانا بر هر حقی حقیقتی و بر هر صوابی نوری است، پس آنچه موافق کتاب خداست اخذ کرده و آنچه مخالف کتاب خداست رها کنید.

    2 . موافقت با روايات ائمه معصومین عليهم السلام
    امام رضا عليه السلام فرمودند: آنچه از جانب ما به شما رسید بر کتاب خداوند عزّوجل و احادیث ما عرضه کنید اگر شبیه آن دو است از ما است و گر نه از ما نیست.

    3 . موافقت با عقل و عدم مخالفت با حکم آن
    رسول اکرم صلی¬الله علیه و آله و سلم فرمودند: هر گاه از من حدیثی به شما رسید آن را به کتاب خدا و حجت عقولتان عرضه دارید اگر موافق این دو بود قبول کرده و گر نه آن را بر دیوار زنید و دعای ندبه هر سه ملاک را بطور کامل و جامع دارد. به جدّ می¬توان گفت آیات و روایات متعددی وجود دارد كه مؤيّد هر یک از قسمت های دعاي ندبه است.
    توجه خاص دانشمندان دینی به شرح و توضیح دعاي ندبه نیز خود به نحوی دال بر اهمیت و اعتبار این دعاست. شرح¬های فراوانی که بر دعای ندبه از گذشته تا حال نگاشته شده است، شاهد این مدعاست:
    o شرح دعای ندبه از صدرالدین محمد حسنی مدرس یزدی.
    o عقد الجمان لندبه¬ی صاحب‏الزمان از میرزا عبدالرحیم تبریزی.
    o وسيلة القربة فی شرح دعاء الندبة از شیخ علی خوئی.
    o شرح دعای ندبه از ملا حسن تربتی سبزواری.
    o النخبة فی شرح دعاء الندبة از سید محمود مرعشی.
    o شرح یا ترجمه دعای ندبه از سردار کابلی.
    o معالم القربة فی شرح دعاء الندبة از محدث ارموی.
    o وظائف الشيعة فی شرح دعاء الندبة از ادیب اصفهانی.
    o کشف الکربة از محدث ارموی.
    o نوید بامداد پیروزی از موسوی خرم آبادی.
    o شرح وترجمه دعای ندبه از محبّ الاسلام.
    o نصرة المسلمين از عبدالرضا خان ابراهیمی.
    o فروغ الولاية از آیت اللَّه صافی.
    o الکلمات النخبة از عطائی اصفهانی.
    o رسالة حول دعاء الندبة از محمّد تقی تستری.
    o رسالة حول دعاء الندبة از میرجهانی اصفهانی.
    o سند دعاء الندبة از سید یاسین الموسوی.
    o شرحی بر دعای ندبه از علوی طالقانی.
    o و دیگر شروح و رساله‏ها ...
    همچنين تشرف مرحوم میر جهانی به محضر حضرت بقیه الله الاعظم عليه السلام که ذکرش خواهد آمد مؤیّدی روشن بر اعتبار سند دعای ندبه است.

    اختلاف در نسخه ها
    قابل ذكر است بين نسخه¬هاي دعاي ندبه تفاوت مختصري وجود دارد. اين نوع تفاوت در نقل كلمات و احياناً حذف و اضافه در متن، امري طبيعي است كه در بعضي از ادعيه وجود دارد كه البته قابل علاج است. علت بیشتر اختلاف¬ها در نسخ، سهو کاتبین است.
    مراجعه به نسخ مختلف دعای ندبه ما را به این موارد رهنمون مي¬كند:

    ونجیته و من آمن معه ونجیته مع من آمن معه
    وتخیرت له اوصیاء و تخیرت له اوصیائه
    و ناوش ذؤبانهم و ناهش ذؤبانهم
    فاضبت علی عداوته فاصنت علی عداوته
    فاصن علی عداوته
    و قتله اشقی الاخرین و قتله اشقی¬الاشقیاء من الاولین و الاخرین
    فلتذرف الدموع فلتدر الدموع
    این المتخیر این المتخذ
    فروع الغی و الشقاق فروع الغی و النفاق
    حبائل الکِذْب حبائل الکَذِبْ
    این صدر الخلائق این صدر الخلائف
    یا ابن الهداة المهدیین یا بن الهداة المهتدین
    یا ابن الدلائل المشهودة یا بن الدلائل المشهورة
    ای تحیط بک دونی البلوی ان لا تحیط بی دونک البلوی
    ما نزح عنا ما ینزح عنا
    متی ننتقع متی ننتفع
    عبیدک التائقون عبیدک الشائقون
    و علی ابیه و علیّ ابیه / و علی علیٍ ابیه

    در قرائت بعضی از کلمات دعای ندبه نیز اختلاف نظر وجود دارد که برای هریک، باید کار کارشناسی انجام گیرد، آنها عبارتند از:
    و جعلتهم الذریعة الیک و جعلتهم الذرائع الیک
    و کل شرعت له شريعة و کلا شرعت له شريعة
    و لایقول احد لو لئلا یقول احد لو
    و عرجت بروحه الی سمائک عرجت به الی سمائک
    و اقصاء وُلْدِه و اقصاء وَلَدِه
    جامع الکلمة جامع الکلم
    این الطالب بدم المقتول این المطالب بدم المقتول
    یا ابن الاطائب المطهَّرین یا بن الاطائب المستظهرین
    یا ابن القماقمة الاکرمین یا ابن القماقمة الاکبرین
    لا یجاری لا یجازی
    احار فیک اجار فیک
    و اناغی او اناغی
    یومنا منک بعدة یومنا منک بغدة
    و انت رب الاخرة و الدنیا و انت رب الاخرة و الاولی
    توردنا جنانک توردنا جنّاتک
    نَستکمِلُ نَستکمِلَ
    او ثری او الثری
    ابرضوی او غیرها ابرضوی ام غیرها
    و یمکث فی ظلهم و یمکّن فی ظلهم

    اما اساسی ترین موارد اختلاف چهار مورد است:
    1 ـ در بعضی نُسخ، بعد از دعای ندبه، نماز زیارت نیز وارد شده ولی در برخی دیگر ذکر نشده است.
    2 ـ در مفاتیح، دعای ندبه چنین شروع می شود: الحمد لله رب العالمین و صلّی الله ... ولی در بعضی نسخ چنین آمده است: الحمد لله الذی لا اله الا هو و له الحمد رب العالمین و صلی الله...
    3 ـ عبارت «عرجت بروحه الی سمائک» در نسخ قدیمی به صورت «نسخت به الی سمائک» آمده است.
    4 ـ در مفاتیح، چنین آمده است: «و صل علی جده محمد رسولک السید الاکبر و صلي علی ابیه السید الاصغر» ولی در بعضی نسخه ها اينگونه ذکر شده است: «صلي علیٍ ابیه السید القسور و حامل اللواء فی المحشر و ساقی اولیائه من نهر الکوثر و الامیر علی سائر البشر الذی من آمن به فقد شکر (ظفر) و من ابی فقد خطر (خسر) و کفر صلی الله علیه و علی اخیه و علی نجلهما المیامین الغرر ما طلعت شمس و ما اضاء قمر ....»

    وامّا، مورد سوم و چهارم را به جهت اهمیت آن ها به دقت مورد بحث قرار می دهیم:

    تأملی در «عرجت بروحه»
    یکی از مسائل مهم اعتقادی ما، مسأله معراج آسمانی رسول اكرم صلي الله عليه و آله و سلم است. در قسمتي از دعاى ندبه در ضمن شمارش فضائل و مناقب ويژه رسول گرامى اسلام صلي الله عليه و آله و سلم به معراج آن حضرت اشاره شده است:
    « و اوطأته مشارقك و مغاربك وسخرت له البراق، و عرجت به الى سمائك »
    «گام¬هايش را به شرق و غرب جهان رساندى و براق را در اختيار او نهادى و او را به سوى آسمان عروج دادى. »
    قرآن کریم از معراج رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم سخن گفته و این سیر را در دو قسمت بیان نموده است. قسمت اول اين سير شبانه در سوره مباركه «اسراء» و قسمت دوم آن درسوره مباركه «نجم» آمده است. همه مفسران، محدثان، مورّخان و متكلّمان شيعه بر اين عقيده¬اند كه اين سفر شبانه با بدن خاكى و پيكرعنصرى حضرت انجام شده است، حتي اهل سنت نيز معراج جسماني و روحاني را باور دارند.
    در بعضی از نسخه¬هاى دعاى ندبه به جاى «عرجت به» تعبير«عرجت بروحه» آمده است و این تعبیر، مسأله مهم معراج جسمانی را مورد ابهام و سؤال قرار می¬دهد. و این در حالی است که یکی از مهم¬ترین عقاید دینی ما اعتقاد به معراج جسمانی رسول اکرم صلي الله عليه و آله و سلم است.
    در اين عبارت كوتاه، حداقل به سه مطلب اشاره شده است:
    1 ـ سير شبانه از مكه مكرمه تا مسجد الاقصى (اوطأته).
    اين موضوع در سوره¬ی مباركه¬ی «اسراء» مورد بحث قرار گرفته، وده¬ها روايت معتبر درباره¬ی آن از رسول گرامى اسلام صلي الله عليه و آله و سلم نقل شده است.
    2 ـ عروج به ملكوت آسمانها (وعرجت به).
    اين موضوع در سوره¬ی مباركه¬ی «نجم» آمده و تفصيل آن در ضمن ده¬ها حديث معتبر از شخص پيامبراكرم صلي الله عليه و آله و سلم آمده است.
    3 ـ وسيله اين عروج ـ براق يعني مركب آسمانى ـ (وسخرت له البراق)
    این موضوع نيز در ضمن ده¬ها حديث شريف از رسول گرامى اسلام و پيشوايان معصوم عليهم السلام به تفصيل آمده است.
    حال کدامیک صحیح است. «عرجت به» یا «عرجت بروحه»؟
    1 ـ درقديمى¬ترين كتابى كه متن دعاى ندبه در آن ثبت شده و نسخه آن از تغيير و تحريف مصون مانده، كتاب معتبر و ارزشمند «المزارالكبير» تأليف محدث گرانمايه «شيخ ابوعبدالله محمد بن جعفر مشهدى» است که درآن، «عرجت به» آمده است. نسخه¬ی خطي اين كتاب در كتابخانه آيت الله مرعشي وجود دارد. اين جمله در نسخه مذكور كه به شماره 4903 محافظت مى¬شود، در صفحه 824 سطر هفتم، ذكر شده است.
    بعد از مزار كبير، قديمى¬ترين منبع دعاى ندبه، كتاب «مزار قديم» است كه نسخه خطى آن در 181 ورق 17 سطرى در كتابخانه عمومى آيت الله مرعشى موجود است. در اين نسخه نيز كه به شماره 462 در كتابخانه ياد شده محافظت مى¬شود، عبارت مذكور در ورق 174، سطر هشتم، «عرجت به » آمده است.
    سومين منبع اين دعا، كتاب ارزشمند «مصباح الزائر» تاليف سيدابن طاووس (م 664 ق.) است. در نسخه¬ی چاپى اين كتاب به جاى «عرجت به»، تعبير «عرجت بروحه» آمده است كه اين مورد يقيناً غلط است؛ زيرا:
    اولاً: سيد، اين دعا را از كتاب مزاركبير نقل كرده، و در آغاز مي-نويسد: «ذكر بعض اصحابنا قال: قال محمد بن على بن ابى قرة: نقلت من كتاب محمد بن الحسين بن سنان البزوفرى رضی¬الله عنه دعاء الندبة، و ذكر انه الدعاء لصاحب الزمان صلوات الله عليه، و يستحب ان يدعى به فى الاعياد الاربعة ». و اين دقيقاً تعبير صاحب مزاركبير در آغاز دعاى ندبه است. براين اساس ترديدى نيست كه سيد ابن طاووس اين دعا را به واسطه مزار كبير از ابن ابى قره از بزوفرى نقل كرده، و منظور از « بعض اصحابنا » در كلام سيد، همان « ابن المشهدى » است و چون همه¬ی نسخه¬هاى مزار كبير كه مورد استناد سيد و مقدّم بر اوست، «عرجت به» مى¬باشد، بى¬گمان نسخه¬ی صحيح مصباح نيز «عرجت به» بوده است.
    ثانياً: «محدث نورى» در كتاب ارزشمند «تحية الزائر» مى¬نويسد: من در برخى از نسخه¬هاى كتاب «مصباح الزائر»، «عرجت به» ديده¬ام. محدث قمى نيز فرمايش استادش را تأييد نموده است.
    ثالثاً: در كتاب مزار قديم نيز كه مقدّم بر سيد است و او نيز اين دعا را از ابن ابى قره، از كتاب بزوفرى نقل كرده است، تعبير «عرجت به» آمده است. با توجه به سه نكته ياد شده ترديدى نمي¬ماند كه نسخه¬ی صحيح كتاب «مصباح الزائر» نيز «عرجت به» بوده، ولى متاسفانه دراستنساخ¬هاى بعدى عبارت «عرجت به» به «عرجت بروحه» تغيير كرده است.
    از مطالب فوق، اينگونه نتيجه گيري مي كنيم كه:
    در همه¬ی نسخه¬هاى خطى، چاپى و عكسى «مزار كبير»، نسخه¬هاى خطى موجود از «مزار قديم» و نیز در نسخه هاى اصلى «مصباح الزائر» عبارت مذكور به صورت «عرجت به» بوده است.
    امّا ديگر شواهد صحت عبارت «عرجت به»:
    1. جمله¬ي «و سخّرت له البراق» ؛ براق را در اختيار او نهادى. اگر دراين جمله تأمل شود، صحيح بودن نسخه «عرجت به » روشن مي¬شود، زيرا معراج روحانى نياز به مركب ندارد.
    2. جمله¬ي « و اوطأته مشارقك و مغاربك » ؛ شرق و غرب جهان را زيرپاهايش در نورديدى. اين جمله نيز در جسماني بودن معراج صراحت دارد، زيرا در سفر روحاني، درنورديدن و گام نهادن مطرح نيست.
    در این آثار نیز عبارت «عرجت» به آمده است:
    1 ـ تحية الزائر، از ميرزاحسين نورى (م 1320 ق.)
    2 ـ مكيال المكارم، ازميرزامحمدتقى فقيه احمدآبادى (م 1348 ق.)
    3 ـ مفتاح الجنات، از صاحب اعيان الشيعه (م 1371 ق.)
    4 ـ شرح دعاى ندبه، از محیى الدين علوى طالقانى (م 1387 ق.)
    5 - شرح دعاى ندبه، از مرحوم شيخ عباسعلى اديب
    6 - سخنان نخبه، در شرح دعاى ندبه، از عطائى اصفهانى
    7 - شرح دعاى ندبه، از سيدعلى اكبر موسوى محب الاسلام
    8 - ندبه و نشاط، از احمد زمرديان
    9 - الصحيفة الرضوية الجامعة، ازسيدمحمد باقر موحد ابطحى
    10 - الصحيفة المباركة المهدية، ازسيد مرتضى مجتهدى
    مؤلفان اين كتاب که در شرح دعای ندبه، مطالبی را به قلم تحریر در آورده¬اند، عبارت «عرجت بروحه» را غلط دانسته و تصریح کرده¬اند که صحیح آن «عرجت به» است، که بعضی از آنان عبارتند از:
    1. شيخ محمد باقر رشاد زنجانى (م 1357 ش.).
    2. شيخ عباسعلى اديب، صاحب «هدية العباد» در شرح حال صاحب بن عباد و مدفون در مقبره¬ی ايشان.
    3 . عطائى اصفهانى، در شرح دعاى ندبه.
    4. هيأت تحريريه مجله مكتب اسلام.
    5. آيت الله صافى، در فروغ ولايت.
    6. رضا استادى، در ده رساله.
    7. احمد زمرديان، در شرح دعاى ندبه.
    8. سيد مرتضى مجتهدى، درصحيفه مهديه.
    ولى چنانچه شخصی به صحت عبارت «و عرجت بروحه» معتقد باشد، در پاسخ خواهيم گفت: اين عبارت با اعتقاد به معراج جسمانى منافاتي ندارد، زيرا:
    اولاً: معراج رسول گرامى اسلام صلي الله عليه و آله و سلم يقيناً بيش از يك بار بوده، و بر اساس روايتى از امام صادق، عليه السلام يكصد و بيست بار آن حضرت به معراج رفته است. و اين احتمال وجود دارد كه در بعضي موارد روحاني بوده است و در برخي جسماني.
    ثانیاً: در دستور زبان عربی، حرف جر «ب» به معانی مختلفی آمده است و یکی از آن معانی «مع» است لذا «عرجت بروحه» معنا می¬شود «عرجت مع روحه» و این با معاد جسمانی سازگار است.
    ثالثاً: تعبير «و عرجت بروحه» نص در معراج روحانى نيست، بلكه شامل معراج جسمانى نيز مى¬شود، زيرا:
    اولاً: اثبات شىء نفى ماعدا نمى¬كند.
    ثانياً: در زبان عربى استعمال بعض در كل، بسيار شايع است، مانند استعمال «رقبه» براي «انسان» كه درقرآن كريم نيز به كار رفته است.
    یکی از مؤیدات اعتبار دعای ندبه و نیز صحت نسخه¬ي «عرجت به»، تشرف مرحوم سيّد محمد حسن طباطبائى ميرجهانى است. وی جریان ملاقات خود با حضرت ولی عصر عج الله تعالي فرجه را چنین نقل می¬کند:
    «در عصر رياست و مرجعيّت مرحوم آيت اللَّه سيد ابوالحسن اصفهانى (قدس سره)، اين جانب مورد وثوق و توجّه معظم¬له بودم. روزى ايشان پول زيادى به من دادند و امر فرمودند كه به سامرا بروم و پول¬ها را بين طلاب سامرا و خدّام حرم عسكريين عليهماالسلام تقسيم كنم. اين جانب به سامرا رفتم و فرمان ايشان را امتثال كردم و پول¬ها تقسيم شد. خدّام حرم عسكريين عليهماالسلام احترام زيادى برايم قائل بودند و من از اين احترام استفاده كردم؛ از كليددار حرم خواستم تا اجازه دهد من شب¬ها به تنهائى در حرم بيتوته كنم؛ كليددار نيز موافقت كرد. ده شب تا صبح در كنار قبر آن دو امام معصوم عليهماالسلام شب زنده دارى و تضرّع كردم. قبل از طلوع فجر روز دهم كه شب جمعه بود، كليددار در را برايم گشود و شمع ها را روشن كرد. در آن هنگام با شوقى زياد به سرداب مقدّس مشرّف شدم و از پله¬ها پائين رفتم؛ با تعجّب ديدم فضاى سرداب كاملاً روشن است و شمع¬ها گويا در آفتاب روشن شده¬اند. سيّد بزرگوارى به قيافه مرحوم سيّد العراقين اصفهانى به حالت تشهد نشسته و مشغول ذكر و عبادت بودند. چون سلام كردن به نمازگزار مكروه است، سلام نكردم و از مقابل ايشان گذشتم و نزد دَرِ «صُفِّه» ايستادم و زيارت حضرت ولى عصر عجل¬الله تعالى فرجه الشريف را خواندم.
    سپس آمدم و در جلوى آن سيّد بزرگوار ايستادم و به نماز مشغول شدم و پس از نماز، مشغول «دعاى ندبه» شدم و با سوز و حال، جملات آن را زمزمه كردم. هنگامى كه به جمله «و عرجت بروُحِهِ الى سمائك» رسيدم، آن بزرگوار از پشت سرم فرمودند: «و عرجتَ به الى سمائك»، معراج پيامبر جسمانى بوده است، «بروحه» از ما اهل¬البيت نرسيده است و چرا وظيفه خود را رعايت نمى¬كنيد و جلوتر از امام نماز مى¬خوانيد؟!
    من با ديدن و شنيدن اين نشانه¬ها باز هم در غفلت بودم! ديگر حال دعا از دست رفته بود. دعاى ندبه را به سرعت تمام كردم و سپس به سجده رفتم. ناگهان در سجده به خود آمدم و با خود گفتم: اين آقا كيست که مى¬فرمايد: «بروحه» از ما اهل¬البيت نرسيده است! و مى¬فرمايد: چرا جلوتر از امام نماز مى¬خوانيد! آن نور خيره¬كننده¬اى كه سرداب را روشن كرده و نور شمع¬ها را تحت¬الشعاع قرار داده است، از كجاست؟ بسيار ترسيدم و سر از سجده برداشتم تا دامن او را بگيرم؛ اما ديدم سرداب تاريك است و هيچ كس در آنجا نيست...»

    تأملی در «السید الاصغر»
    در فرازی از دعای ندبه، از حضرت امیرالمؤمنین عليه¬السلام با عنوان «السیدالاصغر» یاد شده است و این در حالی است که در بسیاری از نسخ به جاي اين عبارت عنوان «السید القسور(دلاور)» آمده است.
    در کتاب مفاتیح الجنان چنین می¬خوانیم:
    « و صل علی جده محمد رسولک السیدالاکبر و صل علی ابیه السیدالاصغر »
    « و درود فرست بر جدش محمد رسول تو، آقاي بزرگ و درود فرست بر پدرش آقاي کوچک ... »
    ولی در بعضی نسخ، چنین ذکر شده است:
    ... وصل علی جده محمد رسولک السید الاکبر و صل علی علی ابیه السید القسور و حامل اللواء فی المحشر و ساقی اولیائه من نهر الکوثر و الأمیر علی سائر البشر الذی من آمن به فقد شکر (ظفر) و من ابی فقد خطر (خسر) و کفر صلی¬الله علیه و علی اخیه و علی نجلهما المیامین الغرر ما طلعت شمس و ما اضاء قمر ....
    و نیز با کمی اختلاف ذکر شده است:
    و صل علي جده محمد رسولك السيدالاكبر و صل علي ابيه السيدالقسور و حامل اللواء في المحشر و ساقي اوليائه من نهر الكوثر و الأمير علي سائرالبشر الذي من آمن به فقد ظفر و شكر و من لم يؤمن به فقد خطر و كفر و صلي¬الله عليه و علي اخيه و علي نجلهما الميامين الغرر ما طلعت شمس و ما اضاء قمر و علي جدته الصديقه الكبري
    «و درود فرست بر جدش محمد، رسول تو، آقاي بزرگ و درود فرست بر پدرش علی، آقاي دلاور و حامل پرچم در روز محشر و آب¬دهنده به دوستانش از نهر کوثر و سالار بر بقیه مردم، آن کسی که هرکس به او ایمان آورد شکر نموده و هر کس نافرماني كند به مشکل (هلاکت) افتد و کافر شده است. درود خدا بر او و برادرش و دو فرزند با برکت و سفید رویش مادامی که خورشید طلوع کرده و ماه نور افشانی مي¬كند.»
    حال کدام نسخه صحیح است؟
    به نظر می¬رسد نسخه «السید القسور» از قوت بیشتری برخوردار است. زیرا:
    اولاً: عنوان «السید الاصغر» با شخصیت امیر المؤمنین عليه¬السلام که مطابق آیه¬ی مباهله نفس¬الرسول است، چندان سازگار نیست مگر با توجیهاتی.
    ثانیاً: عنوان «السیدالقسور» حامل پیام و فضیلتی از فضایل حضرت امیر است و این با قسمت¬هاي ديگر دعای ندبه که در جهت بیان فضایل اهل بیت عصمت و طهارت سلام¬الله عليهم است هماهنگی دارد.
    ثالثاً: در نسخه¬هایی که عبارت «السید القسور» آمده است، فضایل دیگری چون حامل اللواء، ساقی الکوثر و ... ذکر شده که اين تعابير در نسخي كه تعبير السید الاصغر دارد، نیامده است.
    رابعاً: کتبی که «السیدالقسور» را ذکر کرده¬اند از نظر تعداد بیشتر از کتبی هستند که السید الاصغر را آورده¬اند مانند این کتب:
    o اقبال الاعمال، سيد بن طاووس ص 608
    o تحفة الزائر، علامه مجلسي
    o زاد المعاد، ص 502
    o الصحيفة المهدية، شيخ ابراهيم بن محسن كاشاني، ص 87
    o مفتاح الجنات، عالم بزرگوار سيد محسن امين، ج 3 ،ص 255
    o تكاليف الانام، صدر الاسلام همداني، ص 195
    o عمدة الزائر، آية الله سيد حيدر كاظمي، ص 358
    o فوز اكبر، علامه ميرزا محمد باقر فقيه ايماني، ص 124
    o مكيال المكارم، علامه سيد محمد تقي موسوي اصفهاني، ج 2 ،ص 99
    o منهاج العارفين علاءالدين سمناني، ص 159
    o ضياء الصالحين، ص 542
    o الصحيفة الصادقية، ص 728
    o هدية الزائرين، محدث قمي، ص 648
    o جماع الاسبوع، سيد بن طاووس
    در اينجا ممكن است سؤالي پيش آيد و آن اينكه چرا نسخه¬ي «السيد الاصغر» متداول شده و قرائت مي¬شود؛ حال آنكه تعبير «السيد القسور» در نسخ بيشتري آمده است؟ در جواب مي¬گوييم: در حال حاضر كتاب «مفاتيح الجنان» در ميان عموم مردم مطرح و مورد استفاده است و طبيعي است كه ايشان دعاي ندبه را از روي مفاتيح قرائت مي¬كنند. و در «مفاتيح الجنان» تعبير «السيد الاصغر» آمده است.

    خاتمه:
    دعاي ندبه داراي محتوايي بلند و عرفاني است، متن آن قوي و سندش در نهايت اعتباراست. اختلاف در نسخ ادعيه و زيارات، امري است كه معمولاً اتفاق مي¬افتد و اين امر به اعتبار سند آن خدشه وارد نمي¬كند. در اين نوشتار بر اساس دلایلي كه گذشت، توصيه شده است كه بجاي «عرجت به»، از جمله¬ي «عرجت بروحه» استفاده شود.
    و نيز بجاي «السيدالاصغر»، جمله «السيد القسور» كه با شأن و مقام اميرالمؤمنين عليه¬السلام تناسب ويژه¬اي دارد، استفاده گردد. مشخص است كه باب دقت و تأمل در نسخه¬هاي اين دعاي شريف، باز است و بر صاحب نظران ديني است كه اين مهم را به انجام برسانند.







    منابع

    1. قرآن کریم
    2. مرحوم کلینی ـ کافی
    3. شیخ حر عاملی ـ وسایل الشیعه
    4. شیخ انصاری ـ مکاسب المحرمه
    5. رازی ـ تفسیر ابو الفتوح رازی
    6. حاشیه ایروانی بر مکاسب
    7. حاشیه مامقانی بر مکاسب
    8. صدر الدین محمد طباطبایی یزدی ـ شرح دعای ندبه
    9. سيّد بن طاووس ـ اقبال الاعمال
    10. محمّد بن المشهدي ـ مزاركبير، نسخه خطي
    11. محمد بن عمر بن عبدالعزيز المعروف بالكشي ـ رجال كشي
    12. مرحوم نجاشی ـ رجال نجاشي
    13. حسن بن يوسف بن مطهر معروف به علامه حلّي ـ رجال علامه
    14. محدث نوري ـ مستدرك
    15. محمد رضا بافقى اصفهانى ـ عنايات حضرت مهدى عليه السلام به علماء و طلاب
    16. شيخ صدوق ـ کمال الدين
    17. شيخ طوسي ـ غيبت
    18. علامه محمد باقر مجلسی ـ بحارالانوار
    19. آیت الله صافی ـ امامت و مهدويت
    20. صدر الاسلام همداني ـ تكاليف الانام في غيبة الامام
    21. آيت الله شيخ علي اكبر نهاوندي ـ العبقري الحسان
    22. قطب راوندی ـ مزار قدیم
    23. آیت الله خوئی ـ معجم الرجال
    24. سید بن طاووس ـ مصباح الزائر
    25. سید بن طاووس ـ اقبال الاعمال
    26. علامه محمدباقر مجلسی ـ زادالمعاد
    27. علی اکبر مهدی پور ـ با دعای ندبه در پگاه جمعه
    28. علامه محمد باقر مجلسی ـ تحفة الزائر
    29. كاشاني شيخ ابراهيم بن محسن ـ الصحيفة المهدية
    30. عالم بزرگوار سيد محسن امين ـ مفتاح الجنات
    31. آيه الله سيد حيدر كاظمي ـ عمدة الزائر
    32. ميرزا محمد باقر فقيه ايماني ـ فوز اكبر
    33. علامه سيد محمد تقي موسوي اصفهاني ـ مكيال المكارم/ ج 2 / 99.
    34. علاءالدين سمناني ـ منهاج العارفين / 159.
    35. ضياء الصالحين / 542.
    36. الصحيفة الصادقية / 728.
    37. محدث قمي ـ هدية الزائرين
    38. سيد بن طاووس ـ جماع الاسبوع
    39. صدرالدین محمد حسنی مدرس یزدی ـ شرح دعای ندبه
    40. میرزا عبدالرحیم تبریزی ـ عقد الجمان لندبة صاحب‏الزمان
    41. شیخ علی خوئی ـ وسيلة القربة فی شرح دعاء الندبة
    42. ملا حسن تربتی سبزواری ـ شرح دعای ندبه
    43. سید محمود مرعشی ـ النخبة فی شرح دعاء الندبة
    44. سردار کابلی ـ شرح یا ترجمه دعای ندبه
    45. محدث ارموی ـ معالم القربة فی شرح دعاء الندبة
    46. ادیب اصفهانی ـ وظائف الشيعة فی شرح دعاء الندبة
    47. محدث ارموی ـ کشف الکربة
    48. موسوی خرم آبادی ـ نوید بامداد پیروزی
    49. محبّ الاسلام ـ شرح وترجمه دعای ندبه
    50. عبدالرضا خان ابراهیمی ـ نصرة المسلمين
    51. آیت اللَّه صافی ـ فروغ الولاية
    52. عطائی اصفهانی ـ الکلمات النخبة
    53. محمّد تقی تستری ـ رسالة حول دعاء الندبة
    54. میرجهانی اصفهانی ـ رسالة حول دعاء الندبة
    55. سید یاسین الموسوی ـ سند دعاء الندبة
    56. علوی طالقانی ـ شرحی بر دعای ندبه
    57. ميرزاحسين نورى ـ تحية الزائر
    58. صاحب اعيان الشيعه ـ مفتاح الجنات
    59. محى الدين علوى طالقانى ـ شرح دعاى ندبه
    60. مرحوم شيخ عباسعلى اديب ـ شرح دعاى ندبه
    61. سيدعلى اكبر موسوى محب الاسلام ـ شرح دعاى ندبه
    62. احمد زمرديان ـ ندبه و نشاط
    63. سيد محمد باقر موحد ابطحى ـ الصحيفة الرضوية الجامعة
    64. سيد مرتضى مجتهدى ـ الصحيفة المباركة المهدية
    65. شیخ عباسعلى اديب ـ هدية العباد
    66. هيأت تحريريه مجله مكتب اسلام
    67. سید مهدی مدرسی ـ فروغ ولايت
    68. رضا استادى ـ ده رساله
    69. احمد زمرديان ـ شرح دعاى ندبه
    70. سيد مرتضى مجتهدى ـ صحيفه مهديه
  • Tags

طراحی سایت توسط مجتبی شجاعی